Xử lý rủi ro từ các hành vi vi phạm về thuế phổ biến của doanh nghiệp đòi hỏi một quy trình đánh giá, phòng ngừa và xử lý bài bản, xuyên suốt từ khâu kê khai đến khi làm việc trực tiếp với cơ quan thuế.
Bài viết dưới đây phân tích tiêu chí đánh giá rủi ro về thuế, phương án phòng ngừa và chiến lược giải trình với cơ quan thuế.
1. Đánh giá và phân loại các vi phạm hành chính phát sinh rủi ro về thuế
Rủi ro về thuế phát sinh từ nhiều nhóm hành vi khác nhau, mỗi nhóm gắn với mức xử phạt và biện pháp khắc phục riêng.
Doanh nghiệp cần phân loại chính xác hành vi vi phạm để xác định đúng khung xử phạt áp dụng. Việc phân loại sai có thể khiến doanh nghiệp gánh chịu mức phạt cao hơn hoặc bỏ lỡ cơ hội áp dụng tình tiết giảm nhẹ.
1.1. Tiêu chí đánh giá mức độ rủi ro từ các vi phạm hành chính thuế
Nghị định 125/2020/NĐ-CP quy định về xử phạt vi phạm hành chính về thuế, hóa đơn chia hành vi vi phạm thành các nhóm: vi phạm thủ tục thuế, vi phạm về khai sai dẫn đến thiếu số thuế phải nộp hoặc tăng số thuế được hoàn, và hành vi trốn thuế.
Tiêu chí đánh giá mức độ rủi ro dựa trên số thuế bị truy thu, tần suất vi phạm và tình tiết tăng nặng, giảm nhẹ theo quy định của Luật Xử lý vi phạm hành chính.
Doanh nghiệp vi phạm nhiều lần trong cùng một sắc thuế bị áp dụng tình tiết tăng nặng, dẫn đến mức phạt tiền ở khung cao nhất trong số các hành vi đã thực hiện.
Ngược lại, doanh nghiệp tự phát hiện và khai bổ sung trước khi có quyết định thanh tra, kiểm tra thường được xem xét áp dụng tình tiết giảm nhẹ.
Rủi ro về thuế còn phụ thuộc vào bản chất hành vi: hành vi trốn thuế bị xử phạt theo số lần tính trên số tiền thuế trốn, trong khi hành vi khai sai chỉ dẫn đến truy thu và tính tiền chậm nộp.
Việc xác định đúng bản chất hành vi ngay từ giai đoạn tự rà soát giúp doanh nghiệp chủ động lựa chọn phương án xử lý phù hợp, tránh bị quy kết vào nhóm hành vi có chế tài nghiêm khắc hơn thực tế phát sinh.
1.2. Rủi ro về thuế liên quan đến hóa đơn chứng từ và hiểu rõ hóa đơn là gì
Theo Luật Quản lý thuế 2025, hóa đơn điện tử là hóa đơn ở dạng dữ liệu điện tử do tổ chức, hộ kinh doanh, cá nhân kinh doanh lập khi bán hàng hóa, cung cấp dịch vụ theo quy định của pháp luật về thuế và pháp luật về kế toán.
Hóa đơn điện tử bao gồm hóa đơn điện tử có mã của cơ quan thuế, hóa đơn điện tử không có mã của cơ quan thuế và hóa đơn điện tử khởi tạo từ máy tính tiền có kết nối dữ liệu với cơ quan thuế.
Hiểu rõ hóa đơn là gì và phân biệt hóa đơn hợp pháp với hóa đơn không hợp pháp là điều kiện tiên quyết để doanh nghiệp phòng tránh rủi ro trong nhóm hành vi vi phạm phổ biến nhất hiện nay.
Nghị định 125/2020/NĐ-CP dành riêng các điều khoản xử phạt hành vi lập hóa đơn không đúng thời điểm, không lập hóa đơn khi bán hàng hóa, cung cấp dịch vụ, và hành vi sử dụng hóa đơn không hợp pháp hoặc sử dụng không hợp pháp hóa đơn.
Mức phạt tiền tối đa đối với vi phạm hành chính về hóa đơn là 100.000.000 đồng đối với tổ chức và 50.000.000 đồng đối với cá nhân.
Trường hợp hành vi sử dụng hóa đơn không hợp pháp dẫn đến thiếu số thuế phải nộp hoặc trốn thuế, doanh nghiệp còn phải chịu thêm chế tài xử phạt theo hành vi khai sai hoặc trốn thuế tương ứng.
2. Phương án phòng ngừa và xử lý rủi ro về thuế cho doanh nghiệp
Phòng ngừa rủi ro về thuế hiệu quả hơn xử lý hậu quả sau khi cơ quan thuế đã ban hành quyết định thanh tra, kiểm tra. Doanh nghiệp cần xây dựng quy trình kiểm soát nội bộ gắn với từng kỳ kê khai thuế.
2.1. Quy trình tự rà soát hồ sơ khai thuế trước khi làm việc với cơ quan thuế
Doanh nghiệp cần đối chiếu sổ sách kế toán, hóa đơn, chứng từ, báo cáo tài chính và hồ sơ khai thuế để phát hiện, xử lý kịp thời các sai sót, chênh lệch về doanh thu, chi phí và nghĩa vụ thuế.
Theo khoản 1 Điều 12 Luật Quản lý thuế số 108/2025/QH15, người nộp thuế phải khai chính xác, trung thực, đầy đủ nội dung hồ sơ khai thuế và tự xác định số thuế phải nộp.
Trường hợp phát hiện sai, sót, khoản 5 Điều 12 cho phép khai bổ sung trong thời hạn 05 năm trong các trường hợp luật định, trong đó có trường hợp trước khi cơ quan thuế công bố quyết định thanh tra, kiểm tra.
2.2. Biện pháp khắc phục sai sót trong kê khai nhằm giảm thiểu vi phạm hành chính
Khi phát hiện sai sót, doanh nghiệp cần chủ động khai bổ sung hồ sơ khai thuế và nộp đầy đủ số thuế thiếu, tiền chậm nộp theo quy định.
Theo khoản 4 Điều 12 Luật Quản lý thuế số 108/2025/QH15, người nộp thuế được khai bổ sung hồ sơ khai thuế trong thời hạn 05 năm kể từ ngày hết hạn nộp hồ sơ của kỳ tính thuế có sai, sót, trong các trường hợp luật định. Trường hợp khai bổ sung làm tăng số thuế phải nộp thì phải nộp số thuế tăng thêm và tiền chậm nộp theo quy định.
Nếu phát hiện và xử lý sai sót trước khi cơ quan thuế công bố quyết định thanh tra, kiểm tra, doanh nghiệp chủ động khắc phục và thực hiện nghĩa vụ thuế theo quy định. Trường hợp đã công bố quyết định thanh tra, kiểm tra, doanh nghiệp vẫn được khai bổ sung nhưng có thể bị xử lý vi phạm theo Điều 142, Điều 143 Luật Quản lý thuế.
3. Chiến lược giải trình và làm việc trực tiếp với cơ quan thuế khi thanh tra
Khi cơ quan thuế tiến hành thanh tra, kiểm tra, doanh nghiệp cần chuẩn bị đầy đủ hồ sơ, số liệu và lập luận pháp lý để bảo vệ quyền lợi hợp pháp.
Thái độ hợp tác kết hợp với lập luận có căn cứ pháp luật giúp doanh nghiệp giảm thiểu rủi ro bị ấn định thuế hoặc xử phạt ở mức cao nhất.
3.1. Chuẩn bị hồ sơ và số liệu báo cáo theo tiêu chí đánh giá của cơ quan thuế
Doanh nghiệp cần chuẩn bị đầy đủ sổ sách kế toán, hóa đơn, chứng từ thanh toán, hợp đồng và tài liệu chứng minh bản chất giao dịch, bảo đảm số liệu kê khai có căn cứ và thống nhất.
Theo khoản 1 Điều 22 Luật Quản lý thuế số 108/2025/QH15, trong quá trình kiểm tra thuế, cơ quan quản lý thuế có quyền yêu cầu người nộp thuế giải trình, bổ sung thông tin, tài liệu. Người nộp thuế có quyền được cung cấp thông tin, tài liệu để thực hiện quyền và nghĩa vụ về thuế theo quy định của Điều 37 Luật này.
3.2. Phương án xử lý rủi ro về thuế khi phát sinh chênh lệch nghĩa vụ tài chính
Khi kết luận thanh tra, kiểm tra xác định số thuế phải nộp hoặc tiền phạt khác với số liệu doanh nghiệp kê khai, doanh nghiệp có quyền bảo lưu ý kiến, giải trình, khiếu nại hoặc khởi kiện theo quy định pháp luật.
Trường hợp không đồng ý với quyết định xử lý về thuế, doanh nghiệp có thể thực hiện khiếu nại đến cơ quan có thẩm quyền hoặc khởi kiện vụ án hành chính theo quy định.
Nếu không chấp hành nghĩa vụ theo quyết định hành chính về quản lý thuế, doanh nghiệp có thể bị áp dụng các biện pháp cưỡng chế như trích tiền từ tài khoản, phong tỏa tài khoản, khấu trừ thu nhập, dừng làm thủ tục hải quan… theo Điều 49 Luật Quản lý thuế số 108/2025/QH15.
Do đó, doanh nghiệp cần chủ động đối chiếu, giải trình và thực hiện đầy đủ nghĩa vụ tài chính đúng thời hạn, đồng thời xây dựng phương án tài chính phù hợp để hạn chế nguy cơ bị cưỡng chế.
>>> Xem thêm: Người lao động cần làm gì khi bị Công ty ép nghỉ việc
4. Dịch vụ luật sư tư vấn và xử lý rủi ro về thuế tại LCP Law Firm
Luật LCP cung cấp dịch vụ tư vấn và xử lý rủi ro về thuế toàn diện cho doanh nghiệp, từ giai đoạn rà soát nội bộ đến khi làm việc trực tiếp với cơ quan thuế. Đội ngũ luật sư của LCP Law Firm thực hiện các công việc sau cho Quý khách hàng:
- Rà soát hồ sơ khai thuế, hóa đơn, chứng từ kế toán để nhận diện rủi ro trước khi cơ quan thuế thực hiện thanh tra, kiểm tra.
- Tư vấn phân loại hành vi vi phạm, xác định khung xử phạt và tình tiết giảm nhẹ áp dụng theo Nghị định 125/2020/NĐ-CP.
- Hỗ trợ lập hồ sơ khai bổ sung theo Điều 12 Luật quản lý thuế 2025 để khắc phục sai sót trước khi bị xử phạt vi phạm hành chính.
- Đại diện hoặc đồng hành cùng doanh nghiệp làm việc với đoàn thanh tra, kiểm tra thuế, chuẩn bị văn bản giải trình theo từng nội dung yêu cầu.
- Soạn thảo đơn khiếu nại quyết định xử phạt vi phạm hành chính về thuế hoặc hồ sơ khởi kiện vụ án hành chính khi cần thiết.
- Tư vấn phương án nộp dần tiền thuế nợ, xử lý tình huống bị áp dụng biện pháp cưỡng chế thi hành quyết định hành chính về thuế.
Kết luận
Xử lý rủi ro từ các hành vi vi phạm về thuế phổ biến của doanh nghiệp cần được thực hiện bài bản, có căn cứ pháp lý rõ ràng ở từng bước, từ rà soát nội bộ đến giải trình với cơ quan thuế.
Luật LCP đồng hành cùng doanh nghiệp trong toàn bộ quá trình này, giúp Quý khách hàng kiểm soát rủi ro và bảo vệ quyền lợi hợp pháp trước cơ quan thuế. Quý khách hàng có nhu cầu tư vấn và xử lý rủi ro về thuế, vui lòng liên hệ Hotline: 0962275827 để được luật sư của LCP Law Firm hỗ trợ trực tiếp.
