Chế tài cho các hành vi vi phạm về thuế phổ biến của doanh nghiệp được quy định theo mức độ từ phạt tiền, buộc khắc phục hậu quả đến cưỡng chế thi hành quyết định hành chính thuế. Mức chế tài phụ thuộc vào tính chất hành vi: chậm nộp hồ sơ khai thuế, khai sai dẫn đến thiếu số thuế phải nộp hoặc trốn thuế. Nội dung dưới đây phân tích từng nhóm chế tài và biện pháp cưỡng chế doanh nghiệp cần nắm rõ.
1. Các chế tài xử phạt hành chính đối với vi phạm nghĩa vụ kê khai thuế
Nghị định 125/2020/NĐ-CP (được sửa đổi, bổ sung bởi Nghị định 310/2025/NĐ-CP) là văn bản quy định chi tiết các mức xử phạt vi phạm hành chính về thuế, hóa đơn. Mức phạt tiền đối với tổ chức bằng 2 lần mức phạt đối với cá nhân cho cùng một hành vi vi phạm, trừ các hành vi khai sai, trốn thuế được tính theo tỷ lệ phần trăm số thuế. Doanh nghiệp cần nắm rõ khung phạt theo từng mức độ vi phạm để chủ động phòng ngừa.
1.1. Chế tài phạt tiền đối với hành vi vi phạm thời hạn nộp hồ sơ khai thuế
Theo Điều 13 Nghị định 125/2020/NĐ-CP, mức phạt tăng dần theo số ngày chậm nộp:
- Phạt cảnh cáo: chậm nộp từ 1 đến 5 ngày và có tình tiết giảm nhẹ;
- Phạt từ 2.000.000 đồng đến 5.000.000 đồng: chậm nộp từ 1 đến 30 ngày;
- Phạt từ 5.000.000 đồng đến 8.000.000 đồng: chậm nộp từ 31 đến 60 ngày;
- Phạt từ 15.000.000 đồng đến 25.000.000 đồng: chậm nộp trên 90 ngày và có phát sinh số thuế phải nộp.
1.2. Chế tài đối với vi phạm kê khai sai dẫn đến thiếu số tiền thuế phải nộp
Theo Điều 16 Nghị định 125/2020/NĐ-CP, doanh nghiệp khai sai dẫn đến thiếu số tiền thuế phải nộp hoặc tăng số tiền thuế được miễn, giảm, hoàn bị phạt 20% trên số tiền thuế khai thiếu. Ngoài mức phạt tiền, doanh nghiệp còn bị áp dụng biện pháp khắc phục hậu quả là buộc nộp đủ số tiền thuế thiếu vào ngân sách nhà nước theo quy định của Luật Thuế thu nhập doanh nghiệp 2025 (sửa đổi, bổ sung năm 2026) và Luật Thuế giá trị gia tăng 2024 (sửa đổi, bổ sung năm 2025, 2026).
2. Các biện pháp chế tài xử lý vi phạm đối với hành vi trốn thuế của doanh nghiệp
Hành vi trốn thuế bị xử lý nghiêm khắc hơn hành vi khai sai thông thường vì có yếu tố cố ý che giấu nghĩa vụ thuế. Mức phạt được tính theo bội số của số tiền thuế trốn, không phải theo mức phạt tiền cố định. Trường hợp số tiền trốn thuế đủ lớn, doanh nghiệp còn đối diện nguy cơ bị truy cứu trách nhiệm hình sự.
2.1. Mức xử phạt hành chính cho các hành vi vi phạm có dấu hiệu trốn thuế
Theo Điều 17 Nghị định 125/2020/NĐ-CP, doanh nghiệp trốn thuế bị phạt từ 1 đến 3 lần số tiền thuế trốn tùy theo tình tiết tăng nặng, giảm nhẹ. Trường hợp trốn thuế từ 100.000.000 đồng trở lên, hoặc dưới mức này nhưng đã từng bị xử phạt hành chính hoặc kết án về hành vi trốn thuế mà còn vi phạm, doanh nghiệp có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự theo Điều 200 Bộ luật Hình sự 2015 (sửa đổi, bổ sung năm 2017, 2024, 2025), với mức phạt tiền lên đến 4.500.000.000 đồng hoặc đình chỉ hoạt động có thời hạn đối với pháp nhân thương mại.
2.2. Biện pháp khắc phục hậu quả và truy thu thuế vi phạm theo quy định
Song song với xử phạt, doanh nghiệp buộc phải nộp đủ số tiền thuế trốn vào ngân sách nhà nước và tiền chậm nộp tính theo mức 0,03% mỗi ngày trên số tiền thuế, khoản thu khác chậm nộp theo Điều 14 Luật Quản lý thuế 2025. Sai lệch giữa hóa đơn điện tử theo Nghị định 254/2026/NĐ-CP và tờ khai thuế là căn cứ phổ biến để cơ quan thuế xác định hành vi trốn thuế và tính lại số thuế phải truy thu.
3. Chế tài cưỡng chế thi hành quyết định hành chính thuế đối với doanh nghiệp vi phạm
Cưỡng chế thi hành áp dụng khi doanh nghiệp không tự nguyện chấp hành quyết định xử phạt hoặc có tiền thuế nợ quá 90 ngày kể từ ngày hết thời hạn nộp, theo Điều 38 Luật Quản lý thuế 2025.
Việc cưỡng chế được thực hiện theo Điều 49 Luật Quản lý thuế 2025, áp dụng đối với người nộp thuế và tổ chức, cá nhân có liên quan.
3.1. Phong tỏa tài khoản và trích tiền từ tài khoản doanh nghiệp vi phạm
Biện pháp cưỡng chế đầu tiên là trích tiền từ tài khoản của doanh nghiệp tại tổ chức tín dụng, chi nhánh ngân hàng nước ngoài, kèm theo phong tỏa tài khoản để ngăn doanh nghiệp tẩu tán tiền. Trường hợp không đủ số dư, cơ quan thuế có thể áp dụng thêm biện pháp khấu trừ một phần tiền lương hoặc thu nhập đối với cá nhân liên quan theo khoản 1 Điều 49 Luật Quản lý thuế 2025.
3.2. Cưỡng chế ngừng sử dụng hóa đơn và kê biên tài sản của doanh nghiệp
Nếu các biện pháp trên chưa thu hồi đủ số tiền nợ thuế, cơ quan thuế áp dụng biện pháp ngừng sử dụng hóa đơn, khiến doanh nghiệp không thể xuất hóa đơn cho khách hàng và ảnh hưởng trực tiếp đến hoạt động kinh doanh. Các biện pháp mạnh hơn gồm kê biên tài sản, bán đấu giá tài sản kê biên, nộp đơn yêu cầu áp dụng thủ tục phá sản đối với doanh nghiệp, hoặc thu hồi giấy chứng nhận đăng ký doanh nghiệp, giấy phép thành lập và hoạt động theo khoản 1 Điều 49 Luật Quản lý thuế 2025. Đây là điểm mới so với luật cũ: Luật Quản lý thuế 2025 bổ sung biện pháp nộp đơn yêu cầu phá sản như một chế tài cưỡng chế riêng.
>>> Xem thêm: Nghĩa vụ bắt buộc của doanh nghiệp đối với dữ liệu của Khách hàng
4. Dịch vụ luật sư tư vấn xử lý vi phạm về thuế tại LCP Law Firm
Luật LCP cung cấp dịch vụ pháp lý dành cho các doanh nghiệp trong lĩnh vực thuế:
- Rà soát hồ sơ khai thuế, hóa đơn, chứng từ kế toán để xác định mức độ rủi ro bị quy kết hành vi trốn thuế.
- Tư vấn phân biệt hành vi bị xử phạt hành chính và hành vi có nguy cơ bị truy cứu trách nhiệm hình sự theo Điều 200 Bộ luật Hình sự.
- Hỗ trợ lập hồ sơ khai bổ sung, khắc phục sai sót nhằm chủ động nộp đủ số thuế trốn và tiền chậm nộp trước khi bị xử phạt.
- Soạn thảo văn bản giải trình, đề xuất áp dụng tình tiết giảm nhẹ khi làm việc với cơ quan thuế hoặc cơ quan điều tra.
- Đại diện hoặc đồng hành cùng doanh nghiệp trong quá trình thanh tra, kiểm tra thuế và tố tụng hình sự nếu vụ việc bị khởi tố.
- Tư vấn lập đơn khiếu nại quyết định xử phạt vi phạm hành chính về thuế hoặc hồ sơ khởi kiện vụ án hành chính khi cần thiết.
Kết luận
Chế tài cho các hành vi vi phạm về thuế trải dài từ phạt tiền, buộc khắc phục hậu quả đến cưỡng chế phong tỏa tài khoản, ngừng sử dụng hóa đơn và trách nhiệm hình sự. Doanh nghiệp cần rà soát hồ sơ thuế thường xuyên để tránh rơi vào các mức chế tài nghiêm khắc này.
Quý khách hàng có nhu cầu tư vấn hoặc hỗ trợ xử lý vi phạm về thuế, vui lòng liên hệ Luật LCP qua Hotline: 0962275827 để được hỗ trợ kịp thời.
