Các mốc thời gian tạo lập đất cần lưu ý khi bồi thường đất là căn cứ quan trọng để xác định nguồn gốc đất, điều kiện cấp Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất và quyền lợi khi Nhà nước thu hồi đất. Căn cứ pháp lý chính gồm Luật Đất đai 2024, Nghị định 88/2024/NĐ-CP, Nghị định 101/2024/NĐ-CP và các văn bản sửa đổi, bổ sung có hiệu lực tại thời điểm áp dụng.
1. Ý nghĩa pháp lý của các mốc thời gian tạo lập đất
Các mốc thời gian tạo lập đất có vai trò quan trọng trong việc xác định nguồn gốc, quá trình sử dụng và tính hợp pháp của quyền sử dụng đất.
1.1. Căn cứ xác định điều kiện được bồi thường, hỗ trợ, tái định cư khi thu hồi đất
Điều 95 Luật Đất đai 2024 quy định điều kiện được bồi thường về đất khi Nhà nước thu hồi đất. Người sử dụng đất phải đáp ứng điều kiện luật định, chẳng hạn có Giấy chứng nhận, giấy tờ hợp lệ về quyền sử dụng đất hoặc thuộc trường hợp nhận chuyển quyền được pháp luật công nhận.
Đối với đất có vi phạm, việc xem xét bồi thường phải căn cứ các trường hợp cụ thể tại Luật Đất đai và Nghị định 88/2024/NĐ-CP, đã được sửa đổi, bổ sung. Vì vậy, sử dụng đất trước ngày 01/7/2014 không đồng nghĩa đương nhiên được bồi thường.
1.2. Phân biệt đất có giấy chứng nhận quyền sử dụng đất và đất chưa cấp giấy
Người có Giấy chứng nhận có cơ sở pháp lý quan trọng để xác định quyền sử dụng đất khi lập phương án bồi thường. Tuy nhiên, vẫn cần kiểm tra diện tích, loại đất và phạm vi thu hồi. Đối với đất chưa có giấy chứng nhận, cơ quan có thẩm quyền phải xem xét điều kiện cấp giấy và điều kiện bồi thường theo quy định. Điều 138 Luật Đất đai 2024 quy định việc cấp Giấy chứng nhận cho một số trường hợp sử dụng đất không có giấy tờ, tùy thuộc thời điểm sử dụng, nguồn gốc đất và tình trạng tranh chấp.
>>> Xem thêm: Định giá lại đất khi khởi kiện vụ án không đồng ý giá bồi thường
1.3. Căn cứ chứng minh thời điểm đăng ký quyền sử dụng đất và quá trình sử dụng
Điều 137 Luật Đất đai 2024 quy định các loại giấy tờ về quyền sử dụng đất được sử dụng trong những trường hợp luật định. Chứng cứ có thể gồm sổ địa chính, sổ đăng ký ruộng đất, giấy tờ giao đất, chuyển nhượng, biên lai thuế và hồ sơ kê khai nhà đất.
Cần phân biệt ngày lập giấy tờ, ngày giao đất thực tế và ngày bắt đầu sử dụng ổn định. Cơ quan có thẩm quyền phải đánh giá tổng thể chứng cứ để xác định mốc thời gian phù hợp.
2. Các mốc thời gian tạo lập đất cần lưu ý khi bồi thường đất
Pháp luật đất đai quy định nhiều mốc thời gian khác nhau để xem xét việc công nhận quyền sử dụng đất và giải quyết bồi thường khi Nhà nước thu hồi đất.
2.1. Bồi thường đối với người sử dụng đất trước ngày 15/10/1993 không có giấy tờ vi phạm
Đối với đất có nhà ở được sử dụng ổn định trước ngày 15/10/1993, thời điểm sử dụng có thể là căn cứ xem xét công nhận đất ở và xác định diện tích được bồi thường. Điều 9 Nghị định 88/2024/NĐ-CP quy định việc bồi thường đối với một số trường hợp đất ở theo diện tích thực tế và hạn mức tương ứng. Người sử dụng đất cần chứng minh nguồn gốc, quá trình sử dụng và tình trạng tranh chấp; không thể mặc nhiên cho rằng mọi trường hợp sử dụng trước mốc này đều được bồi thường.
2.2. Bồi thường đối với người sử dụng đất trong khoảng thời gian từ 15/10/1993 đến trước 01/07/2004
Điều 138 Luật Đất đai 2024 là căn cứ cần đối chiếu khi xem xét cấp Giấy chứng nhận cho một số trường hợp sử dụng đất không có giấy tờ trong giai đoạn này.
Khi thu hồi đất, diện tích được bồi thường phải xác định theo đúng trường hợp tại Điều 9 Nghị định 88/2024/NĐ-CP và các văn bản sửa đổi, bổ sung. Người dân nên cung cấp giấy mua bán, hồ sơ địa chính, biên lai thuế và tài liệu chứng minh thời điểm sử dụng đất.
2.3. Nguyên tắc xem xét hỗ trợ đối với đất tạo lập từ 01/07/2004 đến trước 01/07/2014
Đối với đất giao không đúng thẩm quyền hoặc có vi phạm, cần đối chiếu Điều 140 Luật Đất đai 2024 và các quy định liên quan tại Nghị định 88/2024/NĐ-CP.
Việc xem xét bồi thường phụ thuộc nguồn gốc đất, điều kiện cấp Giấy chứng nhận và loại đất. Trường hợp không đủ điều kiện bồi thường về đất vẫn cần được xem xét riêng về tài sản gắn liền với đất, chi phí đầu tư vào đất còn lại hoặc khoản hỗ trợ nếu đáp ứng điều kiện.
2.4. Các quy định về bồi thường đối với sử dụng đất từ sau ngày 01/07/2014
Đối với đất lấn, chiếm làm nhà ở từ ngày 01/7/2014 trở về sau, cần đối chiếu khoản 4 Điều 9 Nghị định 88/2024/NĐ-CP và các quy định sửa đổi, bổ sung đang có hiệu lực.
Tuy nhiên, không phải mọi trường hợp sử dụng đất sau mốc này đều là lấn, chiếm. Đất nhận chuyển nhượng, thừa kế hoặc nhận chuyển quyền nhưng chưa hoàn tất thủ tục cần được xem xét theo nguồn gốc thực tế và quy định pháp luật tương ứng.
3. Trình tự rà soát hồ sơ và tham gia quá trình lập phương án bồi thường
Để bảo vệ quyền lợi khi Nhà nước thu hồi đất, người sử dụng đất cần chủ động rà soát hồ sơ pháp lý, thu thập tài liệu chứng minh nguồn gốc và thời điểm bắt đầu sử dụng đất. Đồng thời, cần phối hợp kiểm đếm, kiểm tra phương án bồi thường và kịp thời gửi ý kiến nếu phát hiện thông tin chưa chính xác.
3.1. Thu thập các giấy tờ, tài liệu chứng minh mốc thời điểm bắt đầu sử dụng đất
Người sử dụng đất nên chuẩn bị Giấy chứng nhận, giấy tờ giao đất hoặc chuyển nhượng, sổ địa chính, hồ sơ kê khai, biên lai thuế, tài liệu về nhà ở và văn bản xác nhận nguồn gốc đất nếu có. Nên lập danh mục tài liệu và giữ biên nhận khi nộp hồ sơ.
3.2. Kiểm tra thông tin trong quá trình niêm yết, công khai phương án bồi thường
Điều 87 Luật Đất đai 2024 quy định trình tự lập, công khai và lấy ý kiến về phương án bồi thường, hỗ trợ, tái định cư. Theo quy định, dự thảo phương án được niêm yết công khai trong 30 ngày.
Người dân cần kiểm tra thông tin thửa đất, nguồn gốc, thời điểm sử dụng, diện tích, loại đất, giá trị bồi thường và các khoản hỗ trợ. Nếu phát hiện sai sót, nên gửi ý kiến bằng văn bản, kèm chứng cứ và lưu lại tài liệu chứng minh đã gửi.
3.3. Thực hiện thủ tục kê khai và giải trình nguồn gốc tài sản với Tổ bồi thường
Người có đất thu hồi cần phối hợp đo đạc, kiểm đếm và kê khai trung thực về nguồn gốc đất, thời điểm sử dụng, nhà ở và tài sản gắn liền với đất. Nếu không đồng ý với biên bản kiểm đếm, cần đề nghị ghi nhận ý kiến hoặc bổ sung nội dung còn thiếu.
Việc không phối hợp có thể dẫn đến thủ tục kiểm đếm bắt buộc nếu đáp ứng điều kiện luật định. Vì vậy, nên tiếp tục phối hợp và bảo lưu ý kiến bằng văn bản thay vì từ chối kiểm đếm.
4. Các vấn đề pháp lý và giải quyết tranh chấp về thời điểm tạo lập đất
Việc xác định không chính xác thời điểm tạo lập đất có thể ảnh hưởng trực tiếp đến quyền được bồi thường, hỗ trợ và tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất. Người sử dụng đất cần nắm rõ quyền yêu cầu xác minh nguồn gốc, bổ sung chứng cứ, khiếu nại hoặc khởi kiện khi quyền và lợi ích hợp pháp bị ảnh hưởng.
4.1. Không được nhận bồi thường do thiếu căn cứ xác định thời điểm
Thiếu Giấy chứng nhận hoặc giấy tờ chứng minh thời điểm sử dụng đất có thể gây khó khăn, nhưng không phải lúc nào cũng đồng nghĩa mất quyền bồi thường. Người dân nên đề nghị kiểm tra hồ sơ địa chính, bổ sung chứng cứ và yêu cầu giải thích căn cứ xác định nguồn gốc đất.
4.2. Trình tự khiếu nại quyết định phê duyệt phương án bồi thường không thỏa đáng
Theo Điều 237 Luật Đất đai 2024, người sử dụng đất có quyền khiếu nại hoặc khởi kiện quyết định, hành vi hành chính theo quy định. Điều 9 Luật Khiếu nại 2011 quy định thời hiệu khiếu nại thông thường là 90 ngày kể từ ngày nhận được hoặc biết được quyết định, hành vi hành chính. Từ ngày 01/7/2026, cần đối chiếu Luật số 136/2025/QH15 và quy định hiện hành để xác định đúng thẩm quyền giải quyết khiếu nại. Đơn khiếu nại nên nêu rõ nội dung không đồng ý, yêu cầu giải quyết và tài liệu chứng minh.
4.3. Phương án khởi kiện vụ án hành chính tại Tòa án bảo vệ quyền lợi về đất
Người sử dụng đất có thể khởi kiện nếu quyết định hoặc hành vi hành chính xâm phạm quyền, lợi ích hợp pháp của mình và đáp ứng điều kiện khởi kiện.
Theo Điều 116 Luật Tố tụng hành chính 2015, thời hiệu khởi kiện thông thường là một năm kể từ ngày nhận được hoặc biết được quyết định, hành vi hành chính, trừ trường hợp pháp luật có quy định khác.
Hồ sơ cần có đơn khởi kiện, quyết định bị kiện, tài liệu về nguồn gốc đất, phương án bồi thường và chứng cứ liên quan. Cần kiểm tra quy định hiện hành về thẩm quyền Tòa án và thời hiệu trước khi nộp đơn.
5. Dịch vụ tư vấn pháp lý đất đai của LCP Law Firm
LCP Law Firm hỗ trợ khách hàng rà soát hồ sơ và bảo vệ quyền lợi khi Nhà nước thu hồi đất, với các công việc:
- Xác định mốc thời gian và nguồn gốc sử dụng đất.
- Rà soát hồ sơ địa chính, quyết định thu hồi và phương án bồi thường.
- Hướng dẫn bổ sung chứng cứ, xin xác nhận nguồn gốc đất.
- Soạn văn bản kiến nghị, giải trình và đơn khiếu nại.
- Tư vấn điều kiện khởi kiện và hỗ trợ tham gia tố tụng theo thỏa thuận.
Kết luận
Các mốc 15/10/1993, 01/7/2004 và 01/7/2014 có ý nghĩa trong việc xác định nguồn gốc đất và chế độ bồi thường, nhưng quyền lợi cụ thể còn phụ thuộc điều kiện pháp luật của từng trường hợp. Người dân nên chủ động thu thập chứng cứ, kiểm tra phương án và thực hiện khiếu nại hoặc khởi kiện đúng thời hạn. Để được hỗ trợ rà soát hồ sơ và xác định hướng xử lý phù hợp, khách hàng có thể liên hệ LCP Law Firm qua hotline 0962275827.
