Quyền nuôi con dưới 3 tuổi khi ly hôn được ưu tiên giao cho người mẹ theo Luật Hôn nhân và gia đình 2014, trừ trường hợp mẹ không đủ điều kiện hoặc cha mẹ có thỏa thuận khác. Quy định này xuất phát từ nhu cầu chăm sóc đặc biệt của trẻ nhỏ trong giai đoạn phát triển sớm. Tòa án xem xét điều kiện vật chất, tinh thần, sức khỏe của mẹ để quyết định có giao con hay không. Bài viết phân tích cơ sở pháp lý, các trường hợp ngoại lệ và quyền lợi của cha mẹ đối với con dưới 36 tháng tuổi.
1.Quyền nuôi con dưới 3 tuổi khi ly hôn thuộc về ai
Khoản 3 Điều 81 Luật Hôn nhân và gia đình 2014 thiết lập nguyên tắc ưu tiên mẹ nuôi con dưới 3 tuổi sau ly hôn. Quy định này dựa trên đặc điểm sinh lý và tâm lý của trẻ nhỏ cần sự chăm sóc trực tiếp từ người mẹ. Tòa án áp dụng nguyên tắc này trong hầu hết các vụ án ly hôn có con dưới 36 tháng tuổi.
Khoản 3 Điều 81 Luật Hôn nhân và gia đình 2014 quy định Con dưới 36 tháng tuổi được giao cho mẹ trực tiếp nuôi, trừ trường hợp người mẹ không đủ điều kiện để trực tiếp trông nom, chăm sóc, nuôi dưỡng, giáo dục con hoặc cha mẹ có thỏa thuận khác phù hợp với lợi ích của con.
Lứa tuổi từ 0 đến 36 tháng là giai đoạn trẻ phụ thuộc hoàn toàn vào người chăm sóc về cả thể chất và tinh thần. Trẻ cần được cho bú, chăm sóc vệ sinh, theo dõi sức khỏe thường xuyên, điều mà người mẹ có lợi thế hơn về mặt sinh học và tâm lý.
Tuy nhiên, quyền nuôi con dưới 3 tuổi khi ly hôn không phải tuyệt đối thuộc về mẹ. Pháp luật quy định hai ngoại lệ cho phép cha được nuôi con dưới 36 tháng tuổi. Ngoại lệ thứ nhất là cha mẹ có thỏa thuận giao con cho cha nuôi và thỏa thuận này phù hợp với lợi ích của con. Ngoại lệ thứ hai là mẹ không đủ điều kiện để trực tiếp trông nom, chăm sóc, nuôi dưỡng, giáo dục con. Hai ngoại lệ này đặt lợi ích của con lên trên quyền ưu tiên của mẹ.
2. Trường hợp người mẹ không được quyền trực tiếp nuôi con dưới 3 tuổi
Khoản 3 Điều 81 Luật Hôn nhân và gia đình 2014 xác định hai trường hợp người mẹ không được nuôi con dưới 36 tháng tuổi sau ly hôn. Trường hợp thứ nhất là mẹ không đủ điều kiện chăm sóc, nuôi dưỡng con. Trường hợp thứ hai là cha mẹ có thỏa thuận khác phù hợp với lợi ích của con.
2.1. Mẹ không đủ điều kiện trực tiếp trông nom, chăm sóc, nuôi dưỡng, giáo dục con
Khoản 3 Điều 81 Luật Hôn nhân và gia đình 2014 sử dụng cụm từ “không có điều kiện” để chỉ các trường hợp mẹ không đáp ứng đủ các điều kiện này. Tòa án đánh giá toàn diện các yếu tố để quyết định mẹ có đủ điều kiện nuôi con hay không.
Theo hướng dẫn bởi Điều 6 Nghị quyết 01/2024/NQ-HĐTP có hiệu lực từ ngày 01/07/2024 thì người mẹ không đủ điều kiện để trực tiếp trông nom, chăm sóc, nuôi dưỡng, giáo dục con” quy định tại khoản 3 Điều 81 của Luật Hôn nhân và gia đình là trường hợp người mẹ thuộc một trong các trường hợp sau đây:
- Mắc bệnh hiểm nghèo hoặc bị bệnh nặng khác mà không thể tự chăm sóc bản thân hoặc không thể trực tiếp trông nom, chăm sóc, nuôi dưỡng, giáo dục con. Ví dụ: Trường hợp người mẹ bị đột quỵ và liệt nửa người, không còn khả năng đi lại thì Tòa án không giao con dưới 36 tháng tuổi cho người mẹ trực tiếp trông nom, chăm sóc, nuôi dưỡng, giáo dục con.
- Có thu nhập mỗi tháng thấp hơn một nửa tháng lương tối thiểu vùng tại nơi người mẹ đang cư trú và không có tài sản nào khác để trông nom, chăm sóc, nuôi dưỡng, giáo dục con;
- Người mẹ không có điều kiện về thời gian tối thiểu để trực tiếp trông nom, chăm sóc, nuôi dưỡng, giáo dục con.
Trường hợp điều kiện trông nom, chăm sóc, nuôi dưỡng, giáo dục con của người cha không tốt hơn điều kiện của người mẹ hướng dẫn tại khoản 3 Điều 6 Nghị quyết 01/2024/NQ-HĐTP thì Tòa án quyết định giao con cho mẹ trực tiếp nuôi.
2.2. Cha mẹ có thỏa thuận khác phù hợp với lợi ích của con
Khoản 3 Điều 81 Luật Hôn nhân và gia đình 2014 cho phép cha mẹ thỏa thuận giao con dưới 3 tuổi cho cha nuôi nếu thỏa thuận phù hợp với lợi ích của con. Thỏa thuận này phải được lập thành văn bản, có chữ ký của cả hai bên. Nội dung thỏa thuận phải nêu rõ lý do giao con cho cha, điều kiện của cha để nuôi con, nghĩa vụ của mẹ sau khi không trực tiếp nuôi con.
Lý do thỏa thuận giao con cho cha thường xuất phát từ hoàn cảnh khách quan của mẹ. Mẹ phải đi làm xa, đi nước ngoài làm việc, không có thời gian chăm sóc con… Cha có điều kiện tốt hơn về thời gian, có bố mẹ hoặc người thân giúp đỡ chăm sóc con. Thỏa thuận phải thể hiện rõ việc giao con cho cha là vì lợi ích của con, không phải vì áp lực hoặc mua chuộc. Điều kiện của cha để nuôi con dưới 3 tuổi phải được ghi rõ trong thỏa thuận.
Tòa án xem xét thỏa thuận giao con cho cha nuôi rất kỹ lưỡng. Theo Điều 81 Khoản 1 Luật Hôn nhân và gia đình 2014, Tòa án quyết định trên cơ sở bảo đảm quyền lợi tốt nhất của con. Tòa án có quyền từ chối công nhận thỏa thuận nếu thấy thỏa thuận không có lợi cho con. Tòa án có thể yêu cầu cha mẹ bổ sung thỏa thuận, làm rõ các điều khoản, chứng minh điều kiện của cha.
3. Có được thay đổi quyền trực tiếp nuôi con sau ly hôn
Khoản 2 Điều 84 Luật Hôn nhân và gia đình 2014 cho phép thay đổi người trực tiếp nuôi con sau khi ly hôn. Quy định này áp dụng cho cả trường hợp con dưới 3 tuổi. Việc thay đổi quyền nuôi con dưới 3 tuổi diễn ra khi có căn cứ pháp lý đầy đủ. Việc thay đổi người trực tiếp nuôi con được giải quyết khi có một trong các căn cứ sau đây:
- Cha, mẹ có thỏa thuận về việc thay đổi người trực tiếp nuôi con phù hợp với lợi ích của con;
- Người trực tiếp nuôi con không còn đủ điều kiện trực tiếp trông nom, chăm sóc, nuôi dưỡng, giáo dục con.
Việc thay đổi người trực tiếp nuôi con phải xem xét nguyện vọng của con từ đủ 07 tuổi trở lên. Trong trường hợp xét thấy cả cha và mẹ đều không đủ điều kiện trực tiếp nuôi con thì Tòa án quyết định giao con cho người giám hộ theo quy định của Bộ luật dân sự.
4. Dịch vụ Luật sư tư vấn và hỗ trợ thủ tục giành quyền nuôi con sau ly hôn
- Tư vấn chi tiết về quyền nuôi con dưới 3 tuổi, đánh giá khả năng giành quyền nuôi con của Quý khách, đưa ra phương án tối ưu dựa trên hoàn cảnh cụ thể.
- Soạn thảo đơn khởi kiện ly hôn và yêu cầu giành quyền nuôi con dưới 3 tuổi hoặc văn bản thỏa thuận về quyền nuôi con
- Hướng dẫn và hỗ trợ thu thập chứng cứ chứng minh Quý khách có đủ điều kiện hoặc chứng minh bên kia không đủ điều kiện
- Đại diện khách hàng trong suốt quá trình tố tụng từ giai đoạn hòa giải, chuẩn bị xét xử đến phiên tòa sơ thẩm và phúc thẩm nếu cần
- Thương lượng, hòa giải với bên đối phương để đạt được thỏa thuận có lợi nhất cho Quý khách và con
- Tư vấn về các phương án thay thế kiện tụng như hòa giải ngoài Tòa án, thương lượng trực tiếp, đàm phán qua luật sư
Quyền nuôi con dưới 3 tuổi khi ly hôn được ưu tiên giao cho mẹ theo Khoản 3 Điều 81 Luật Hôn nhân và gia đình 2014, trừ trường hợp mẹ không đủ điều kiện hoặc có thỏa thuận khác phù hợp lợi ích con. Quý khách hàng cần hiểu rõ quyền và nghĩa vụ của mình, chuẩn bị chứng cứ đầy đủ về điều kiện chăm sóc con. Quý khách cần tư vấn về quyền nuôi con dưới 3 tuổi, liên hệ Hotline: 0962275827 để được luật sư Luật LCP tư vấn miễn phí và hỗ trợ kịp thời.
