Điều kiện giành quyền nuôi con khi ly hôn được xác định theo Điều 81 Luật Hôn nhân và gia đình 2014, yêu cầu cha mẹ chứng minh năng lực để đảm bảo quyền lợi tốt nhất cho con. Tòa án căn cứ vào điều kiện vật chất, tinh thần, thu nhập, nhà ở, môi trường sống và khả năng chăm sóc của mỗi bên để quyết định. Việc xác định người trực tiếp nuôi con ảnh hưởng trực tiếp đến sự phát triển thể chất, tinh thần và tương lai của trẻ. Bài viết phân tích chi tiết các điều kiện pháp lý, thủ tục tố tụng và giải pháp thực tiễn khi tranh chấp quyền nuôi con.
1. Quy định về việc trông nom, chăm sóc, nuôi dưỡng và giao dục con sau ly hôn
Điều 81 Luật Hôn nhân và gia đình 2014 quy định trách nhiệm của cha mẹ đối với con sau ly hôn.
Theo khoản 1 Điều 81 Luật Hôn nhân và gia đình 2014 quy định Sau khi ly hôn, cha mẹ vẫn có quyền, nghĩa vụ trông nom, chăm sóc, nuôi dưỡng, giáo dục con chưa thành niên, con đã thành niên mất năng lực hành vi dân sự hoặc không có khả năng lao động và không có tài sản để tự nuôi mình theo quy định của Luật này, Bộ luật dân sự và các luật khác có liên quan.
Ngoài ra tại Điều 82 Luật Hôn nhân và gia đình 2014 cũng quy định nghĩa vụ, quyền của cha, mẹ không trực tiếp nuôi con sau khi ly hôn
- Cha, mẹ không trực tiếp nuôi con có nghĩa vụ tôn trọng quyền của con được sống chung với người trực tiếp nuôi.
- Cha, mẹ không trực tiếp nuôi con có nghĩa vụ cấp dưỡng cho con.
- Sau khi ly hôn, người không trực tiếp nuôi con có quyền, nghĩa vụ thăm nom con mà không ai được cản trở.
Cha, mẹ không trực tiếp nuôi con lạm dụng việc thăm nom để cản trở hoặc gây ảnh hưởng xấu đến việc trông nom, chăm sóc, nuôi dưỡng, giáo dục con thì người trực tiếp nuôi con có quyền yêu cầu Tòa án hạn chế quyền thăm nom con của người đó.
2. Điều kiện giành quyền nuôi con khi ly hôn
Cha hoặc mẹ muốn giành quyền nuôi con phải chứng minh mình có điều kiện tốt hơn để nuôi dưỡng con. Điều kiện này được đánh giá toàn diện về vật chất và tinh thần. Tòa án không ưu tiên cha hay mẹ chỉ quan tâm lợi ích của con.
Vợ, chồng thỏa thuận về người trực tiếp nuôi con, nghĩa vụ, quyền của mỗi bên sau khi ly hôn đối với con; trường hợp không thỏa thuận được thì Tòa án quyết định giao con cho một bên trực tiếp nuôi căn cứ vào quyền lợi về mọi mặt của con. Ngoài ra tòa án còn xem xét nguyện vọng của con từ đủ 7 tuổi trở lên và trường hợp con dưới 36 tháng tuổi
2.1. Thỏa thuận giữa cha mẹ
Pháp luật ưu tiên để cha mẹ tự đồng thuận về người trực tiếp nuôi con sau ly hôn. Thỏa thuận này có thể hiện trong hồ sơ ly hôn được ghi nhận trong bản án/quyết định ly hôn hoặc văn bản riêng có chữ ký của cả hai bên. Nội dung đồng ý bao gồm: con sống với ai, cấp tiền dưỡng, thời gian và cách thức để bên không trực tiếp nuôi con được gặp con, ai đảm trách các khoản chi phí y tế, học hành động của con.
Thỏa thuận giữa cha mẹ phải bảo đảm quyền lợi của con. Tòa án có quyền từ chối công nhận đồng ý nếu xét thấy đồng ý không có lợi cho con.
Thỏa thuận về quyền nuôi con có thể thay đổi sau khi Tòa án công nhận nếu có sự thay đổi về hoàn cảnh. Việc thay đổi này phải được cả hai bên đồng ý hoặc do Tòa án quyết định. Trường hợp một bên vi phạm đồng ý, bên kia có quyền yêu cầu Tòa án xử lý theo quy định pháp luật.
2.2. Điều kiện về vật chất
Điều kiện vật chất là yếu tố quan trọng để xét xử khi quyết định quyền nuôi con. Thu nhập ổn định giúp đảm bảo nhu cầu hoạt động hàng ngày của con. Quý khách hàng cần chuẩn bị bảng lương, hợp đồng lao động, sao kê tài khoản ngân hàng để chứng minh thu nhập.
Nhà ở là điều kiện vật chất thì chốt trong việc nuôi dưỡng con. Tòa án đánh giá diện tích, vị trí, điều kiện sinh hoạt, môi trường xung quanh nơi ở. Người có nhà riêng, diện tích rộng rãi, vị trí thuận lợi cho việc đi học có lợi hơn. Quý khách cần xuất trình giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, hợp đồng thuê nhà có thời hạn để chứng minh nơi ổn định.
Nguồn tài chính khác ngoài lương cũng được xem xét. Các nguồn này bao gồm: thu nhập từ kinh doanh, thuê tài sản, cổ tức, thu lợi nhuận từ đầu tư, hỗ trợ từ ông bà hoặc người thân. Khách hàng cần cung cấp các bằng chứng hợp pháp như: giấy phép kinh doanh, hợp đồng cho thuê, sao kê chứng khoán, hỗ trợ văn bản cam kết của người có bằng chứng. Tổng thu nhập càng cao và ổn định càng tạo điều kiện thuận lợi.
Khả năng chi trả các khoản phí học hành, y tế cho con cũng là một trong những yếu tố mà tòa án sẽ xem xét
2.3. Điều kiện về tinh thần
Thời gian dành cho con là yếu tố tinh thần hàng đầu. Tòa án đánh giá những người có nhiều thời gian hơn để chăm sóc, dạy dỗ con.
Tình cảm đã dành cho con từ trước đến nay được xem xét kỹ kỹ lưỡng. Tòa án xem xét ai là người chăm sóc con nhiều hơn trong thời gian chung sống. Người thường xuyên đón con đi học, chăm sóc, tham gia sinh hoạt trường lớp có lợi thế. Quý khách có thể trình bày các bằng chứng: ảnh chụp với con, tin nhắn trao đổi với giáo viên, biên bản trình huynh, hóa đơn mua sắm đồ dùng cho con.
Nhân cách đạo đức của cha mẹ ảnh hưởng trực tiếp đến sự phát triển của con. Tòa án xem xét cuộc sống, thói quen, hành vi của mỗi bên. Người có đường sống lành mạnh, không nghiện rượu, cờ bạc, ma tinh, không có tiền tài được đánh giá cao.
Trình độ học vấn và khả năng giáo dục là tiêu chuẩn quan trọng. Sức khỏe của cha mẹ ảnh hưởng đến khả năng chăm sóc con. Quý khách cần cung cấp giấy khám sức khỏe, kết quả xét nghiệm từ cơ sở y tế. Trường hợp bệnh mãn tính, Quý khách cần chứng minh bệnh đã được kiểm soát, không ảnh hưởng đến khả năng chăm sóc.
Môi trường sống và quan hệ xã hội xung quanh con cũng được đánh giá. Con sống ở khu vực có trường học gần, an toàn, ít tệ nạn xã hội là điều kiện tốt. Mối quan hệ với ông bà, họ hàng, người có thể hỗ trợ chăm sóc là lợi thế. Quý khách nên chứng minh sự hỗ trợ từ gia đình, cộng đồng xung quanh.
2.4. Nguyện vọng của con
Pháp luật tôn trọng nguyện vọng của con khi có đủ năng lực nhận thức. Tòa án lấy ý kiến của con từ 7 tuổi trở lên về việc muốn sống cùng cha hay mẹ. Nguyện vọng của con là yếu tố quan trọng nhưng không phải yếu tố quyết định duy nhất.
Tòa án hỏi ý kiến trong phòng kín, không có mặt cha mẹ để tránh áp lực. Thẩm phán hỏi con một cách tế nhị, phù hợp tâm lý lý tuổi. Nội dung hỏi bao gồm: con muốn sống với ai, lý do, mối quan hệ của con với mỗi bên, nguyện vọng về việc gặp gỡ bên không cùng sống. Tòa án ghi nhận nguyện vọng của con vào biên bản.
Mong muốn của con phải xuất phát từ ý chí tự nguyện, không bị ép buộc.
2.5. Con dưới 36 tháng tuổi
Con dưới 36 tháng tuổi được giao cho mẹ trực tiếp nuôi, trừ trường hợp người mẹ không đủ điều kiện để trực tiếp trông nom, chăm sóc, nuôi dưỡng, giáo dục con hoặc cha mẹ có thỏa thuận khác phù hợp với lợi ích của con.
3. Thủ tục khởi kiện ly hôn và giành quyền nuôi con
Đối với trường hợp vợ chồng không tự thỏa thuận được quyền nuôi con thì trong trường hợp này các bên phải thực hiện thủ tục đơn phương ly hôn. Bởi lẽ, thuận tình ly hôn là khi các bên thỏa thuận thống nhất được tất cả các vấn đề bao gồm việc chấm dứt quan hệ hôn nhân, con cái, tài sản và nợ chung. Vì vậy, nội dung bài viết chúng tôi sẽ đề cập đến thủ tục đơn phương ly hôn và giành quyền nuôi con
3.1. Hồ sơ khởi kiện
Đơn khởi kiện là tài liệu quan trọng, đơn khởi kiện phải đảm bảo được các nội dung chính theo khoản 4 Điều 189 Bộ luật Tố tụng Dân sự 2015. Đơn khởi kiện được soạn thảo theo mẫu số 23- DS ban hành kèm theo Nghị quyết 01/2017/NQ-HĐTP do Hội đồng Thẩm phán Tòa án Nhân dân tối cao ban hành ngày 13/01/2017
>>> Xem thêm: Mẫu đơn ly hôn đơn phương mới nhất – Hướng dẫn chi tiết
Theo khoản 5 Điều 189 BLTTDS 2015 kèm theo đơn khởi kiện phải có các tài liệu chứng cứ chứng minh kèm theo:
- Giấy chứng nhận đăng ký kết hôn bản chính hoặc trích lục, trường hợp không nộp được bản chính thì phải trình lý do.
- Giấy khai sinh của con (bản sao y hoặc bản sao)
- Chứng cứ về điều kiện vật chất bao gồm: bảng lương 6 tháng gần nhất, hợp đồng lao động, sao kê tài khoản ngân hàng, Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất Giấy tờ chứng minh tài sản khác: xe ô tô, xe máy, chứng khoán, tiền gửi..
- Chứng cứ về điều kiện tinh thần bao gồm: giấy xác nhận nhân thân từ Ủy ban nhân dân phường/xã, xác nhận không có tiền tiền sự từ công an, giấy khám sức khỏe từ cơ sở y tế công lập. Bằng cấp, chứng chỉ chứng chỉ học tập. Ảnh chụp với con, tin nhắn trao đổi với giáo viên chứng minh quan tâm đến con.
- Các chứng cứ khác bên trong kia không đủ điều kiện nuôi con (nếu có): bằng chứng nghiện rượu, cờ bạc, bạo hành, không quan tâm con.
3.2. Trình tự thủ tục các bước
Thủ tục khởi kiện đơn phương ly hôn và giành quyền nuôi con được thực hiện theo quy định của Bộ luật Tố tụng Dân sự 2015. Toàn bộ quá trình từ khi nộp đơn đến khi có phán quyết sẽ được tiến hành theo một trình tự chặt chẽ được quy định trong Bộ luật Tố tụng Dân sự, bao gồm các giai đoạn chính: nộp đơn, tòa án xem xét đơn khởi kiện, đóng tạm ứng án phí, thụ lý vụ án, chuẩn bị xét xử và mở phiên tòa.
- Bước 1: Nộp đơn khởi kiện
- Bước 2: Tiếp nhận xử lý đơn khởi kiện
- Bước 3: Nộp tạm ứng án phí và thụ lý vụ án
- Bước 4: Giai đoạn chuẩn bị xét xử
- Bước 5: Xét xử sơ thẩm
- Bước 6: Xét xử phúc thẩm nếu có kháng cáo hoặc kháng nghị
Cơ sở pháp lý: Từ Điều 190 đến Điều 321 Bộ luật Tố tụng Dân sự 2015
4. Dịch vụ luật sư khởi kiện ly hôn và giành quyền nuôi con
- Tư vấn chi tiết về quyền và nghĩa vụ của quý khách đưa ra phương án tối ưu để giành được quyền nuôi con.
- Soạn thảo đơn khởi kiện và chuẩn bị các tài liệu chứng cứ chứng minh kèm theo
- Hướng dẫn và hỗ trợ thu thập, sắp xếp chứng cứ chứng minh điều kiện nuôi con của Quý khách
- Tham gia phiên tòa, các buổi làm việc, hòa giải …
- Thay mặt khách hàng nộp, nhận hồ sơ, văn bản tố tụng từ tòa án
- Đại diện khách hàng làm việc với tòa án, người tiến hành tố tụng
Để giành được quyền nuôi con trong trường hợp cha mẹ không thể tự thỏa thuận thì phải chứng minh được điều kiện khả năng chăm sóc nuôi dưỡng con bao gồm điều kiện vật chất, tinh thần…Tòa án không chỉ xem xét điều kiện của cha mẹ mà con xem xét nguyện vọng của con, đặc biệt đối với trường hợp con dưới 36 tháng tuổi thường được ưu tiên giao mẹ nuôi. Hãy liên hệ với Luật LCP qua Hotline: 0962275827 để được các Luật sư tư vấn hướng dẫn chi tiết chuyên sâu thủ tục ly hôn và giành quyền nuôi con
