Quyền lợi của người lao động khi doanh nghiệp thu hẹp sản xuất, kinh doanh được pháp luật lao động bảo vệ chặt chẽ thông qua các nghĩa vụ bắt buộc đối với người sử dụng lao động. Bộ luật Lao động 2019 quy định cụ thể trình tự, thủ tục và các khoản trợ cấp mà doanh nghiệp phải thực hiện khi chấm dứt hợp đồng lao động vì lý do kinh tế. Quý khách hàng quan tâm đến nội dung này có thể theo dõi phần phân tích chi tiết dưới đây.
1. Quy định về chấm dứt hợp đồng lao động do thu hẹp sản xuất, kinh doanh
Trong thực tế, việc doanh nghiệp thu hẹp sản xuất có thể xuất phát từ nhiều nguyên nhân khác nhau. Tùy thuộc vào nguyên nhân dẫn đến việc cắt giảm lao động mà pháp luật lao động xác định các cơ chế xử lý khác nhau.
Trường hợp doanh nghiệp thu hẹp sản xuất do thay đổi cơ cấu, công nghệ hoặc vì lý do kinh tế được điều chỉnh bởi Điều 42 Bộ luật Lao động 2019.
Bên cạnh đó, trường hợp doanh nghiệp phải thu hẹp sản xuất, kinh doanh theo yêu cầu của cơ quan nhà nước có thẩm quyền do các yếu tố khách quan cũng có thể là căn cứ để người sử dụng lao động thực hiện quyền đơn phương chấm dứt hợp đồng lao động theo điểm c khoản 1 Điều 36 Bộ luật Lao động 2019.
1.1. Chấm dứt hợp đồng lao động do thay đổi cơ cấu, công nghệ hoặc vì lý do kinh tế
Theo khoản 11 Điều 34 Bộ luật Lao động 2019, hợp đồng lao động chấm dứt trong trường hợp người sử dụng lao động cho người lao động thôi việc theo quy định tại Điều 42 và Điều 43 của Bộ luật này.
Theo Điều 42 Bộ luật Lao động 2019, khi doanh nghiệp thay đổi cơ cấu, công nghệ hoặc gặp lý do kinh tế dẫn đến ảnh hưởng đến việc làm của người lao động, doanh nghiệp phải thực hiện các nghĩa vụ liên quan đến phương án sử dụng lao động và giải quyết việc làm.
Việc chấm dứt hợp đồng lao động trong trường hợp này không phải là quyền đơn phương chấm dứt hợp đồng lao động thông thường mà là cơ chế giải quyết lao động dôi dư do sự thay đổi trong hoạt động sản xuất, kinh doanh của doanh nghiệp.
Doanh nghiệp chỉ được cho người lao động thôi việc khi chứng minh được căn cứ thực tế về việc thay đổi cơ cấu, công nghệ hoặc lý do kinh tế, đồng thời đã thực hiện các biện pháp cần thiết theo quy định pháp luật để hạn chế việc mất việc làm.
1.2. Chấm dứt hợp đồng lao động do thu hẹp sản xuất, kinh doanh theo yêu cầu của cơ quan nhà nước có thẩm quyền
Bên cạnh trường hợp thay đổi cơ cấu, công nghệ hoặc lý do kinh tế, doanh nghiệp còn có thể thực hiện quyền đơn phương chấm dứt hợp đồng lao động trong trường hợp quy định tại điểm c khoản 1 Điều 36 Bộ luật Lao động 2019.
Theo quy định này, người sử dụng lao động có quyền đơn phương chấm dứt hợp đồng lao động với người lao động trong trường hợp do thiên tai, hỏa hoạn, dịch bệnh nguy hiểm, địch họa hoặc trường hợp phải di dời, thu hẹp sản xuất, kinh doanh theo yêu cầu của cơ quan nhà nước có thẩm quyền mà người sử dụng lao động đã tìm mọi biện pháp khắc phục nhưng vẫn buộc phải giảm chỗ làm việc.
Để áp dụng căn cứ này, người sử dụng lao động phải đáp ứng các điều kiện sau:
- Phải thu hẹp sản xuất, kinh doanh theo yêu cầu của cơ quan nhà nước có thẩm quyền;
- Đã tìm mọi biện pháp khắc phục nhưng vẫn buộc phải giảm chỗ làm việc.
Trong trường hợp này, trước khi quyết định chấm dứt hợp đồng lao động, người sử dụng lao động cần ưu tiên thực hiện các giải pháp nhằm duy trì việc làm, trong đó có việc đào tạo lại người lao động để tiếp tục sử dụng nếu doanh nghiệp có khả năng bố trí công việc mới phù hợp.
Trường hợp không thể giải quyết việc làm mới cho người lao động thì người sử dụng lao động có quyền thực hiện việc đơn phương chấm dứt hợp đồng lao động theo quy định tại điểm c khoản 1 Điều 36 Bộ luật Lao động 2019.
2. Các trường hợp được xác định là thu hẹp sản xuất
Bộ luật Lao động 2019 không quy định trực tiếp về khái niệm “thu hẹp sản xuất, kinh doanh”, tuy nhiên việc “thu hẹp sản xuất, kinh doanh” có thể hiểu là hệ quả trực tiếp từ việc doanh nghiệp phải thay đổi cơ cấu, công nghệ hoặc vì lý do kinh tế mà phải cắt giảm nhân sự, thu nhỏ quy mô, tổ chức hoạt động của doanh nghiệp.
Theo khoản 1 Điều 42 Bộ luật Lao động 2019, những trường hợp sau được coi là thay đổi cơ cấu, công nghệ:
- Thay đổi cơ cấu tổ chức, tổ chức lại lao động;
- Thay đổi quy trình, công nghệ, máy móc, thiết bị sản xuất, kinh doanh gắn với ngành, nghề sản xuất, kinh doanh của người sử dụng lao động;
- Thay đổi sản phẩm hoặc cơ cấu sản phẩm.
Theo khoản 2 Điều 42 Bộ luật Lao động 2019, những trường hợp sau được coi là vì lý do kinh tế:
- Khủng hoảng hoặc suy thoái kinh tế;
- Thực hiện chính sách, pháp luật của Nhà nước khi cơ cấu lại nền kinh tế hoặc thực hiện cam kết quốc tế.
Trong thực tiễn xét xử, tòa án yêu cầu doanh nghiệp chứng minh bằng tài liệu cụ thể như báo cáo tài chính, nghị quyết tái cơ cấu hoặc quyết định thay đổi dây chuyền sản xuất, chứ không chấp nhận lý do chung chung.
3. Trình tự thủ tục khi chấm dứt hợp đồng lao động do thu hẹp sản xuất
Doanh nghiệp thực hiện chấm dứt hợp đồng lao động do thu hẹp sản xuất theo trình tự sau:
- Bước 1: Xây dựng phương án sử dụng lao động theo Điều 44 Bộ luật Lao động 2019 khi việc thu hẹp sản xuất ảnh hưởng đến việc làm của nhiều người lao động.
- Bước 2: Trao đổi ý kiến với tổ chức đại diện người lao động tại cơ sở đối với nơi có tổ chức đại diện người lao động mà người lao động là thành viên, theo khoản 6 Điều 42.
- Bước 3: Thông báo trước 30 ngày cho Ủy ban nhân dân cấp tỉnh và cho người lao động, cũng theo khoản 6 Điều 42.
- Bước 4: Ra quyết định chấm dứt hợp đồng lao động, thông báo bằng văn bản cho người lao động theo Điều 45.
- Bước 5: Thanh toán đầy đủ các khoản tiền liên quan trong thời hạn 14 ngày làm việc kể từ ngày chấm dứt hợp đồng lao động, có thể kéo dài nhưng không quá 30 ngày, theo Điều 48.
Việc bỏ qua bất kỳ bước nào nêu trên đều khiến quyết định chấm dứt hợp đồng lao động có nguy cơ bị coi là trái pháp luật, kéo theo trách nhiệm bồi thường cho người lao động.
4. Các nghĩa vụ của Công ty với người lao động khi thu hẹp sản xuất
Người sử dụng lao động khi thu hẹp sản xuất kinh doanh do thay đổi cơ cấu, công nghệ hoặc vì lý do kinh tế có các nghĩa vụ cụ thể sau đối với người lao động bị cho thôi việc:
- Ưu tiên đào tạo lại người lao động để tiếp tục sử dụng khi có chỗ làm việc mới, theo khoản 3 Điều 42;
- Chi trả trợ cấp mất việc làm theo Điều 47 Bộ luật lao động;
- Hoàn thành thủ tục xác nhận thời gian đóng bảo hiểm xã hội, bảo hiểm thất nghiệp và trả lại giấy tờ gốc của người lao động theo Điều 48;
- Thanh toán đầy đủ tiền lương, các khoản phụ cấp và quyền lợi khác theo hợp đồng lao động, thỏa ước lao động tập thể trong thời hạn luật định.
Các nghĩa vụ này mang tính bắt buộc và không thể thay thế bằng thỏa thuận đơn phương từ phía doanh nghiệp. Việc xác định đúng ngành, nghề sản xuất, kinh doanh của người sử dụng lao động bị thu hẹp là căn cứ để tính toán chính xác các khoản trợ cấp và trách nhiệm liên quan.
5. Dịch vụ Luật sư tư vấn pháp luật lao động cho doanh nghiệp
Luật LCP hỗ trợ người sử dụng lao động thực hiện đúng quy trình pháp lý khi thu hẹp sản xuất, hạn chế tối đa rủi ro tranh chấp lao động, bao gồm:
- Tư vấn xác định căn cứ pháp lý và xây dựng hồ sơ chứng minh doanh nghiệp thu hẹp sản xuất theo Điều 42 Bộ luật Lao động 2019.
- Soạn thảo phương án sử dụng lao động theo Điều 44, đảm bảo đầy đủ nội dung và đúng trình tự tham vấn.
- Rà soát và chuẩn hóa quy trình trao đổi ý kiến với tổ chức đại diện người lao động, thông báo cho Ủy ban nhân dân cấp tỉnh và người lao động.
- Tính toán trợ cấp mất việc làm, các khoản thanh toán khi chấm dứt hợp đồng lao động, hạn chế sai sót gây phát sinh khiếu nại.
- Đại diện doanh nghiệp làm việc với cơ quan quản lý lao động, thương lượng, hòa giải hoặc tham gia tố tụng khi phát sinh tranh chấp lao động tại Tòa án.
Đội ngũ luật sư của Luật LCP đồng hành cùng doanh nghiệp từ giai đoạn lập kế hoạch tái cơ cấu đến khi hoàn tất nghĩa vụ với người lao động, bảo đảm tính hợp pháp và giảm thiểu chi phí pháp lý phát sinh.
>>> Xem thêm: Dịch vụ luật sư tham gia hòa giải tranh chấp lao động
Kết luận
Quý khách hàng là doanh nghiệp đang cân nhắc thu hẹp sản xuất cần tuân thủ nghiêm ngặt trình tự thủ tục và các nghĩa vụ tài chính theo Bộ luật Lao động 2019 để tránh rủi ro tranh chấp và trách nhiệm bồi thường.
Việc chuẩn bị hồ sơ pháp lý đầy đủ ngay từ đầu giúp doanh nghiệp chủ động xử lý mọi tình huống phát sinh. Quý khách hàng có nhu cầu tư vấn cụ thể, vui lòng liên hệ Luật LCP qua Hotline: 0962275827 để được hỗ trợ kịp thời.
