Khởi kiện người lao động khi vi phạm hợp đồng đào tạo nghề là biện pháp pháp lý người sử dụng lao động áp dụng khi người lao động không thực hiện đúng cam kết làm việc sau đào tạo hoặc đơn phương chấm dứt hợp đồng lao động trái quy định. Bộ luật Lao động 2019 quy định cụ thể trách nhiệm bồi hoàn chi phí đào tạo, căn cứ xác định vi phạm và trình tự khởi kiện người lao động tại Tòa án. Bài viết dưới đây phân tích các quy định về hợp đồng đào tạo nghề, chi phí đào tạo và thủ tục khởi kiện yêu cầu bồi thường chi phí đào tạo.
1. Các quy định về đào tạo nghề trong lao động
Đào tạo nghề trong quan hệ lao động là hoạt động người sử dụng lao động tổ chức hoặc tài trợ kinh phí để người lao động được đào tạo, đào tạo lại, bồi dưỡng nâng cao trình độ, kỹ năng nghề.
Theo Điều 60 Bộ luật Lao động 2019 (BLLĐ), người sử dụng lao động có trách nhiệm xây dựng kế hoạch hằng năm và dành kinh phí đào tạo, bồi dưỡng, nâng cao trình độ, kỹ năng nghề cho người lao động đang làm việc. Điều 61 BLLĐ quy định về học nghề, tập nghề để làm việc cho người sử dụng lao động, làm cơ sở cho việc ký kết hợp đồng đào tạo nghề giữa hai bên.
Điều 62 BLLĐ quy định bắt buộc hai bên phải ký hợp đồng đào tạo nghề khi người lao động được đào tạo nâng cao trình độ, kỹ năng nghề, đào tạo lại ở trong nước hoặc nước ngoài từ kinh phí của người sử dụng lao động, kể cả kinh phí do đối tác tài trợ.
Bên cạnh đó, Luật Giáo dục nghề nghiệp 2025, quy định tại Điều 34 về trách nhiệm của doanh nghiệp trong hoạt động giáo dục nghề nghiệp, làm căn cứ bổ sung khi xác định trách nhiệm đào tạo và nghĩa vụ liên quan của người sử dụng lao động.
Việc nắm rõ các quy định này giúp doanh nghiệp thiết lập cơ sở pháp lý vững chắc trước khi khởi kiện người lao động vi phạm.
2. Các nội dung cơ bản của hợp đồng đào tạo nghề
Hợp đồng đào tạo nghề là văn bản pháp lý ghi nhận quyền, nghĩa vụ giữa người sử dụng lao động và người lao động trong quá trình đào tạo. Đây là căn cứ trực tiếp để xác định trách nhiệm bồi hoàn chi phí đào tạo khi có vi phạm.
Theo khoản 2 Điều 62 BLLĐ, hợp đồng đào tạo nghề phải có các nội dung chủ yếu sau:
- Nghề đào tạo;
- Địa điểm, thời gian và tiền lương trong thời gian đào tạo;
- Thời hạn cam kết phải làm việc sau khi được đào tạo;
- Chi phí đào tạo và trách nhiệm hoàn trả chi phí đào tạo;
- Trách nhiệm của người sử dụng lao động;
- Trách nhiệm của người lao động.
Hợp đồng đào tạo nghề phải được lập thành văn bản, có đầy đủ chữ ký của hai bên và lập thành 02 bản, mỗi bên giữ 01 bản. Trường hợp hợp đồng thiếu nội dung về chi phí đào tạo hoặc thời hạn cam kết làm việc, doanh nghiệp sẽ gặp khó khăn khi chứng minh căn cứ yêu cầu bồi thường chi phí đào tạo tại Tòa án.
3. Chi phí đào tạo nghề gồm những gì
Xác định đúng, đủ chi phí đào tạo là điều kiện tiên quyết để yêu cầu bồi hoàn chi phí đào tạo có căn cứ. Theo khoản 3 Điều 62 BLLĐ, chi phí đào tạo bao gồm các khoản chi có chứng từ hợp lệ, cụ thể:
- Chi phí trả cho người dạy;
- Tài liệu học tập;
- Trường, lớp, máy móc, thiết bị, vật liệu thực hành;
- Các chi phí khác hỗ trợ cho người học;
- Tiền lương, tiền đóng bảo hiểm xã hội, bảo hiểm y tế, bảo hiểm thất nghiệp cho người học trong thời gian đi học.
Trường hợp người lao động được cử đi đào tạo ở nước ngoài, chi phí đào tạo còn bao gồm chi phí đi lại và chi phí sinh hoạt trong thời gian đào tạo.
Luật GDNN 2025 (khoản 4 Điều 32, khoản 2 Điều 35) bổ sung quy định về chính sách của Nhà nước đối với doanh nghiệp và Quỹ đào tạo nhân lực của doanh nghiệp, làm căn cứ khi doanh nghiệp tự tổ chức hoặc phối hợp đào tạo, đào tạo lại người lao động.
Toàn bộ khoản chi trên phải có chứng từ hợp lệ; đây là căn cứ bắt buộc khi doanh nghiệp khởi kiện người lao động yêu cầu bồi thường chi phí đào tạo.
4. Trách nhiệm của người lao động khi vi phạm hợp đồng đào tạo nghề
Người lao động vi phạm hợp đồng đào tạo nghề khi không hoàn thành khóa đào tạo, không làm việc đủ thời hạn cam kết sau đào tạo, hoặc đơn phương chấm dứt hợp đồng lao động trái pháp luật trong thời hạn cam kết.
Trong các trường hợp này, người lao động phát sinh trách nhiệm bồi hoàn chi phí đào tạo cho người sử dụng lao động. Điểm b khoản 3 Điều 40 BLLĐ quy định người lao động đơn phương chấm dứt hợp đồng lao động trái pháp luật phải hoàn trả cho người sử dụng lao động chi phí đào tạo theo quy định tại Điều 62 BLLĐ.
Trách nhiệm bồi hoàn chi phí đào tạo được xác định trên cơ sở thỏa thuận tại hợp đồng đào tạo nghề, kết hợp với các nguyên tắc bồi thường thiệt hại do vi phạm nghĩa vụ dân sự quy định tại Bộ luật Dân sự 2015 (BLDS).
Mức bồi thường thường được tính theo tỷ lệ tương ứng với thời gian người lao động chưa làm việc đủ so với thời hạn cam kết trong hợp đồng, trừ trường hợp hai bên có thỏa thuận khác không trái quy định pháp luật.
Khi người lao động không tự nguyện hoàn trả, người sử dụng lao động có quyền khởi kiện người lao động vi phạm ra Tòa án có thẩm quyền để yêu cầu bồi thường chi phí đào tạo.
5. Trình tự thủ tục khởi kiện yêu cầu bồi hoàn chi phí đào tạo
Khởi kiện yêu cầu bồi hoàn chi phí đào tạo phải tuân thủ trình tự, thủ tục tố tụng dân sự và quy định riêng về giải quyết tranh chấp lao động. Việc xác định đúng thẩm quyền, thời hạn và thủ tục giúp doanh nghiệp bảo vệ quyền lợi hợp pháp một cách hiệu quả. Dưới đây là các nội dung chính người sử dụng lao động cần lưu ý.
5.1. Thẩm quyền giải quyết của Tòa án
Tranh chấp về bồi hoàn chi phí đào tạo nghề phát sinh giữa người sử dụng lao động và người lao động được xác định là tranh chấp lao động cá nhân theo Điều 179 Bộ luật Lao động 2019 , vì đây là tranh chấp phát sinh từ quan hệ có liên quan trực tiếp đến quan hệ lao động.
Theo Điều 32, Điều 35 Bộ luật Tố tụng dân sự hiện hành, Tòa án nhân dân khu vực nơi bị đơn (người lao động) cư trú, làm việc có thẩm quyền giải quyết theo thủ tục sơ thẩm, kể cả trường hợp đương sự hoặc tài sản tranh chấp ở nước ngoài. Tòa án nhân dân cấp tỉnh không còn thẩm quyền xét xử sơ thẩm đối với các tranh chấp này mà chỉ thực hiện chức năng xét xử phúc thẩm, giám đốc thẩm, tái thẩm theo Điều 37 BLTTDS.
Trước khi khởi kiện, tranh chấp lao động cá nhân về nguyên tắc phải qua thủ tục hòa giải của hòa giải viên lao động theo Điều 188 BLLĐ, trừ các trường hợp không bắt buộc hòa giải quy định tại khoản 1 Điều này.
Quý khách hàng nên rà soát kỹ tính chất tranh chấp cụ thể để xác định có thuộc diện bắt buộc hòa giải trước khi khởi kiện hay không, tránh trường hợp đơn khởi kiện bị trả lại do chưa đáp ứng điều kiện khởi kiện.
5.2. Thời hạn giải quyết tranh chấp lao động tại Tòa án
Thời hiệu yêu cầu Tòa án giải quyết tranh chấp lao động cá nhân là 01 năm kể từ ngày phát hiện hành vi mà bên tranh chấp cho rằng quyền, lợi ích hợp pháp của mình bị vi phạm, theo Điều 190 BLLĐ. Doanh nghiệp cần khởi kiện trong thời hạn này để yêu cầu bồi thường chi phí đào tạo được Tòa án thụ lý, giải quyết.
Về thời hạn chuẩn bị xét xử, đối với vụ án lao động, thời hạn là 02 tháng kể từ ngày thụ lý vụ án; đối với vụ án có tính chất phức tạp hoặc có trở ngại khách quan, Chánh án Tòa án có thể quyết định gia hạn nhưng không quá 01 tháng theo Điều 203 BLTTDS. Sau thời hạn chuẩn bị xét xử, Tòa án đưa vụ án ra xét xử sơ thẩm theo quy định chung.
5.3. Các thủ tục tố tụng giải quyết tranh chấp lao động tại Tòa án
Trình tự khởi kiện người lao động vi phạm hợp đồng đào tạo nghề bao gồm các bước cơ bản sau:
- Chuẩn bị hồ sơ khởi kiện: đơn khởi kiện, hợp đồng đào tạo nghề, chứng từ chi phí đào tạo, tài liệu chứng minh hành vi vi phạm của người lao động;
- Nộp đơn khởi kiện tại Tòa án nhân dân có thẩm quyền theo quy định tại mục 5.1;
- Tòa án xem xét, thụ lý vụ án và thông báo cho các đương sự;
- Tổ chức phiên họp kiểm tra việc giao nộp, tiếp cận, công khai chứng cứ và hòa giải tại Tòa án theo Điều 208, 210 BLTTDS;
- Mở phiên tòa sơ thẩm xét xử vụ án theo thủ tục chung nếu hòa giải không thành.
Trong toàn bộ quá trình tố tụng, chứng cứ về chi phí đào tạo hợp lệ và hành vi vi phạm cam kết của người lao động đóng vai trò quyết định đến khả năng Tòa án chấp nhận yêu cầu bồi thường chi phí đào tạo của người sử dụng lao động.
6. Dịch vụ Luật sư tư vấn về pháp luật lao động
Luật LCP cung cấp dịch vụ tư vấn pháp luật lao động toàn diện cho cả người sử dụng lao động và người lao động liên quan đến hợp đồng đào tạo nghề, bao gồm:
- Tư vấn, soạn thảo, rà soát hợp đồng đào tạo nghề và cam kết làm việc sau đào tạo cho người sử dụng lao động;
- Tư vấn quyền, nghĩa vụ của người lao động khi tham gia đào tạo, nâng cao trình độ, kỹ năng nghề;
- Xác định, tính toán chi phí đào tạo hợp lệ làm căn cứ yêu cầu bồi hoàn chi phí đào tạo;
- Hỗ trợ thu thập, rà soát chứng từ, tài liệu chứng minh hành vi vi phạm hợp đồng đào tạo nghề;
- Soạn thảo đơn khởi kiện, hồ sơ khởi kiện yêu cầu bồi thường chi phí đào tạo;
- Đại diện thương lượng, hòa giải hoặc tham gia tố tụng tại Tòa án nhằm bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của người sử dụng lao động và người lao động.
Với đội ngũ luật sư am hiểu pháp luật lao động, Luật LCP hỗ trợ Quý khách hàng đánh giá rủi ro pháp lý, xây dựng hồ sơ chứng cứ chặt chẽ và thực hiện đúng trình tự khởi kiện người lao động vi phạm hợp đồng đào tạo nghề, bảo đảm quyền lợi hợp pháp của doanh nghiệp trong quá trình giải quyết tranh chấp.
>>> Xem thêm: Dịch vụ luật sư tham gia hòa giải tranh chấp lao động
Kết luận
Khởi kiện người lao động khi vi phạm hợp đồng đào tạo nghề đòi hỏi doanh nghiệp xác định đúng căn cứ pháp lý, chi phí đào tạo hợp lệ và tuân thủ đúng trình tự tố tụng tại Tòa án. Việc chuẩn bị hồ sơ, chứng cứ đầy đủ ngay từ đầu giúp tăng khả năng Tòa án chấp nhận yêu cầu bồi thường chi phí đào tạo.
Nếu Quý khách hàng cần tư vấn, hỗ trợ soạn thảo hồ sơ hoặc đại diện khởi kiện, vui lòng liên hệ Luật LCP qua Hotline: 0962275827 để được luật sư hỗ trợ kịp thời.
