Các hành vi vi phạm về thuế phổ biến của doanh nghiệp cần tránh xuất phát từ ba nhóm chính: vi phạm thủ tục hành chính thuế, khai thuế không đầy đủ hoặc sai lệch và hành vi trốn thuế. Người nộp thuế thường đánh giá thấp mức độ nghiêm trọng của các hành vi này, dẫn đến bị truy thu số thuế, xử phạt hành chính hoặc truy cứu trách nhiệm hình sự. Nội dung dưới đây phân tích từng nhóm hành vi vi phạm theo quy định pháp luật hiện hành.
1. Hành vi vi phạm thủ tục hành chính thuế phổ biến của người nộp thuế
Vi phạm thủ tục hành chính thuế là nhóm hành vi xảy ra thường xuyên nhất tại doanh nghiệp, chủ yếu liên quan đến thời hạn thực hiện nghĩa vụ với cơ quan thuế. Khác với hành vi trốn thuế, nhóm vi phạm này không làm phát sinh trực tiếp số thuế gian lận nhưng vẫn bị xử phạt theo Nghị định 125/2020/NĐ-CP (được sửa đổi, bổ sung bởi Nghị định 310/2025/NĐ-CP). Doanh nghiệp cần nắm rõ từng mốc thời hạn để tránh phát sinh chi phí phạt không cần thiết.
1.1. Chậm nộp hồ sơ khai thuế và thông báo nghĩa vụ thuế theo quy định pháp luật
Chậm nộp hồ sơ khai thuế là hành vi vi phạm phổ biến nhất, được xử phạt theo Điều 13 Nghị định 125/2020/NĐ-CP, với các mức phạt sau:
- Phạt cảnh cáo: nộp hồ sơ khai thuế quá hạn từ 1 đến 5 ngày và có tình tiết giảm nhẹ.
- Phạt tiền từ 2.000.000 đồng đến 5.000.000 đồng: quá hạn từ 1 đến 30 ngày.
- Phạt tiền từ 5.000.000 đồng đến 8.000.000 đồng: quá hạn từ 31 đến 60 ngày.
- Phạt tiền đến mức tối đa của khung, có thể tính bằng số thuế phát sinh phải nộp: quá hạn trên 90 ngày.
Ngoài tiền phạt, doanh nghiệp còn phải nộp tiền chậm nộp theo Điều 15 Luật Quản lý thuế 2025, bằng 0,03% mỗi ngày trên số thuế chậm nộp. Theo khoản 5 Điều 5 Nghị định 125/2020/NĐ-CP, mức phạt tiền áp dụng đối với tổ chức bằng 2 lần mức phạt áp dụng đối với cá nhân cho cùng một hành vi vi phạm.
1.2. Vi phạm quy định thủ tục về đăng ký thuế và thay đổi thông tin doanh nghiệp
Không nộp hồ sơ đăng ký thuế, chậm thông báo thay đổi thông tin đăng ký thuế (địa chỉ trụ sở, ngành nghề, người đại diện pháp luật) hoặc chậm thông báo tạm ngừng kinh doanh đều là hành vi vi phạm thủ tục hành chính thuế. Cơ quan thuế xử phạt các hành vi này theo khung riêng tại Nghị định 125/2020/NĐ-CP, tùy theo số ngày chậm và tính chất hành vi.
Trường hợp không nộp hồ sơ đăng ký thuế kéo dài hoặc không nộp hồ sơ khai thuế sau 90 ngày kể từ ngày hết hạn, hành vi có thể bị xem xét là dấu hiệu trốn thuế và xử lý theo Điều 200 Bộ luật Hình sự 2015 (sửa đổi, bổ sung năm 2017, 2024, 2025) thay vì chỉ dừng ở xử phạt hành chính thông thường. Doanh nghiệp cần rà soát định kỳ nghĩa vụ đăng ký, thông báo với cơ quan thuế để tránh bị quy kết vào nhóm hành vi nghiêm trọng hơn.
2. Khai thuế không đầy đủ hoặc sai lệch: Rủi ro bị truy thu số thuế và xử phạt
Khai thuế không đầy đủ hoặc sai lệch là nhóm hành vi vi phạm có mức độ rủi ro cao hơn vi phạm thủ tục, vì trực tiếp làm thay đổi số thuế phải nộp.
Nhóm hành vi này thường phát sinh từ sai sót trong hạch toán kế toán hoặc áp dụng sai chính sách thuế đối với doanh thu, chi phí. Doanh nghiệp cần phân biệt rõ giữa sai sót do khai sai và hành vi cố ý gian lận để xác định đúng mức độ trách nhiệm.
2.1. Kê khai sai doanh thu và chi phí dẫn đến xác định sai số thuế phải nộp
Kê khai thiếu doanh thu bán hàng hóa, dịch vụ hoặc đưa vào chi phí được trừ những khoản không đủ điều kiện theo Luật Thuế thu nhập doanh nghiệp 2025 (sửa đổi, bổ sung năm 2026) đều dẫn đến xác định sai số thuế phải nộp. Đối với thuế giá trị gia tăng, việc kê khai sai doanh thu chịu thuế, sai thuế suất hoặc khấu trừ khống thuế đầu vào vi phạm quy định tại Luật Thuế giá trị gia tăng 2024 (sửa đổi, bổ sung năm 2025, 2026).
Nguyên nhân phổ biến gồm: hạch toán nhầm giữa doanh thu chịu thuế và doanh thu không chịu thuế, áp sai thuế suất theo ngành nghề hoặc bỏ sót doanh thu từ giao dịch qua nền tảng thương mại điện tử. Đây cũng là nhóm hành vi mà hệ thống quản lý tuân thủ và rủi ro thuế theo Thông tư 94/2026/TT-BTC tập trung phân tích, đối chiếu dữ liệu để phát hiện chênh lệch giữa các kỳ kê khai.
2.2. Áp dụng công văn hướng dẫn xử phạt hành chính khi kê khai thiếu nghĩa vụ thuế
Khi phát hiện hành vi khai sai dẫn đến thiếu số thuế phải nộp nhưng chưa đến mức trốn thuế, cơ quan thuế căn cứ công văn hướng dẫn xử phạt và Nghị định 310/2025/NĐ-CP để xác định mức phạt, thường bằng 20% số tiền thuế khai thiếu. Doanh nghiệp chủ động tự phát hiện và khai bổ sung trước khi có quyết định thanh tra, kiểm tra được xem xét mức xử phạt nhẹ hơn theo nguyên tắc xử phạt vi phạm hành chính về thuế.
Doanh nghiệp cần lưu giữ đầy đủ hồ sơ, chứng từ chứng minh cơ sở kê khai để làm căn cứ giải trình khi cơ quan thuế yêu cầu, tránh bị quy kết mức độ vi phạm nặng hơn thực tế phát sinh.
3. Các hành vi trốn thuế và gian lận doanh thu doanh nghiệp cần tránh
Trốn thuế là nhóm hành vi vi phạm nghiêm trọng nhất trong lĩnh vực thuế, có thể bị xử phạt hành chính hoặc truy cứu trách nhiệm hình sự theo Điều 200 Bộ luật Hình sự 2015 (sửa đổi, bổ sung năm 2017, 2024, 2025). Khác với khai sai thông thường, trốn thuế đòi hỏi yếu tố cố ý của người nộp thuế nhằm giảm số thuế phải nộp hoặc tăng số thuế được hoàn, miễn, giảm.
Doanh nghiệp cần nhận diện sớm các hành vi thuộc nhóm này để chủ động phòng tránh.
3.1. Bỏ ngoài sổ sách kế toán các khoản doanh thu bán hàng hóa và dịch vụ
Bỏ ngoài sổ sách kế toán doanh thu bán hàng hóa, cung cấp dịch vụ hoặc không xuất hóa đơn khi bán hàng nhằm giảm số thuế phải nộp là hành vi trốn thuế điển hình. Theo Điều 200 Bộ luật Hình sự, nếu số tiền trốn thuế từ 100.000.000 đồng trở lên, hoặc dưới mức này nhưng đã từng bị xử phạt hành chính về hành vi trốn thuế, người nộp thuế có thể bị phạt tiền từ 100.000.000 đồng đến 500.000.000 đồng hoặc phạt tù từ 3 tháng đến 1 năm; pháp nhân thương mại phạm tội bị phạt tiền hoặc đình chỉ hoạt động có thời hạn.
Hành vi này thường đi kèm sai lệch giữa dữ liệu hóa đơn điện tử theo Nghị định 254/2026/NĐ-CP và báo cáo tài chính, dòng tiền thực tế của doanh nghiệp, là căn cứ để cơ quan thuế phát hiện qua công tác quản lý tuân thủ và rủi ro thuế.
3.2. Sử dụng hóa đơn không hợp pháp nhằm làm giảm nghĩa vụ thuế theo quy định
Sử dụng hóa đơn khống, hóa đơn của doanh nghiệp bỏ trốn hoặc mua bán hóa đơn để hợp thức hóa chi phí đầu vào, khấu trừ khống thuế giá trị gia tăng là hành vi vi phạm nghiêm trọng. Theo Nghị định 125/2020/NĐ-CP (sửa đổi tại Nghị định 310/2025/NĐ-CP), hành vi cho, bán hóa đơn bị phạt tiền từ 20.000.000 đồng đến 50.000.000 đồng; nếu số thuế gian lận từ hóa đơn không hợp pháp đủ yếu tố cấu thành tội phạm, doanh nghiệp còn bị xử lý hình sự theo Điều 200 Bộ luật Hình sự.
Việc xử phạt vi phạm hành chính đối với các hành vi nêu trên còn tuân thủ nguyên tắc chung tại Luật Xử lý vi phạm hành chính 2012 (sửa đổi, bổ sung năm 2020, 2024, 2025) về thẩm quyền, thời hiệu và mức phạt tiền tối đa theo từng lĩnh vực quản lý nhà nước.
>>> Xem thêm: Doanh nghiệp cần làm gì khi muốn chấm dứt hợp đồng lao động
4. Dịch vụ luật sư tư vấn và đại diện giải quyết vi phạm thuế tại LCP Law Firm
Luật LCP cung cấp dịch vụ pháp lý dành cho các doanh nghiệp trong lĩnh vực thuế:
- Rà soát hồ sơ khai thuế, hóa đơn, chứng từ kế toán để xác định mức độ rủi ro bị quy kết hành vi trốn thuế.
- Tư vấn phân biệt hành vi bị xử phạt hành chính và hành vi có nguy cơ bị truy cứu trách nhiệm hình sự theo Điều 200 Bộ luật Hình sự.
- Hỗ trợ lập hồ sơ khai bổ sung, khắc phục sai sót nhằm chủ động nộp đủ số thuế trốn và tiền chậm nộp trước khi bị xử phạt.
- Soạn thảo văn bản giải trình, đề xuất áp dụng tình tiết giảm nhẹ khi làm việc với cơ quan thuế hoặc cơ quan điều tra.
- Đại diện hoặc đồng hành cùng doanh nghiệp trong quá trình thanh tra, kiểm tra thuế và tố tụng hình sự nếu vụ việc bị khởi tố.
- Tư vấn lập đơn khiếu nại quyết định xử phạt vi phạm hành chính về thuế hoặc hồ sơ khởi kiện vụ án hành chính khi cần thiết.
Kết luận
Các hành vi vi phạm về thuế, từ chậm nộp hồ sơ, khai sai số thuế đến trốn thuế, đều kéo theo hậu quả pháp lý và tài chính khác nhau cho doanh nghiệp. Nhận diện đúng hành vi và mức độ vi phạm giúp doanh nghiệp chủ động phòng ngừa, khắc phục kịp thời.
Quý khách hàng có nhu cầu tư vấn hoặc hỗ trợ xử lý vi phạm thuế, vui lòng liên hệ Luật LCP qua Hotline: 0962275827 để được hỗ trợ kịp thời.
