Thẩm quyền giải quyết tranh chấp thừa kế của Tòa án được điều chỉnh theo Bộ luật Tố tụng dân sự 2015 sửa đổi bổ sung năm 202. Quy định mới thay đổi thẩm quyền theo cấp của Tòa án nhân dân trong việc giải quyết các tranh chấp về chia di sản, xác định người thừa kế, và tranh chấp liên quan đến di chúc. Việc xác định đúng Tòa án có thẩm quyền thụ lý vụ án đảm bảo quyền khởi kiện của đương sự và tính hợp pháp của bản án. Bài viết phân tích chi tiết các quy định mới về thẩm quyền giải quyết tranh chấp thừa kế có hiệu lực từ 01/7/2025
1.Thời hiệu yêu cầu giải quyết tranh chấp thừa kế
Theo quy định tại Điều 623 Bộ luật Dân sự 2015, thời hiệu để người thừa kế yêu cầu chia di sản là 30 năm đối với bất động sản, 10 năm đối với động sản, kể từ thời điểm mở thừa kế. Hết thời hạn này thì di sản thuộc về người thừa kế đang quản lý di sản đó.
Theo khoản 1 Điều 611 Bộ luật Dân sự 2015 thì thời điểm mở thừa kế là thời điểm người có tài sản chết. Trường hợp Tòa án tuyên bố một người là đã chết thì thời điểm mở thừa kế là ngày được xác định tại khoản 2 Điều 71 của Bộ luật Dân sự 2015
Ngoài ra cần lưu ý đến quyền yêu cầu áp dụng thời hiệu và việc áp dụng thời hiệu của tòa án. Theo khoản 2 Điều 149 Bộ luật Dân sự 2015, Tòa án chỉ áp dụng quy định về thời hiệu theo yêu cầu áp dụng thời hiệu của một bên hoặc các bên với điều kiện yêu cầu này phải được đưa ra trước khi Tòa án cấp sơ thẩm ra bản án, quyết định giải quyết vụ, việc. Người được hưởng lợi từ việc áp dụng thời hiệu có quyền từ chối áp dụng thời hiệu, trừ trường hợp việc từ chối đó nhằm mục đích trốn tránh thực hiện nghĩa vụ.
Theo khoản 2 Điều 184 Bộ luật Tố tụng dân sự 2015 quy định Tòa án chỉ áp dụng quy định về thời hiệu theo yêu cầu áp dụng thời hiệu của một bên hoặc các bên với điều kiện yêu cầu này phải được đưa ra trước khi Tòa án cấp sơ thẩm ra bản án, quyết định giải quyết vụ việc.
2. Thẩm quyền giải quyết của Tòa án sau 01/7/2025
Thẩm quyền giải quyết tranh chấp thừa kế của Tòa án được điều chỉnh theo Bộ luật Tố tụng dân sự 2015 sửa đổi bổ sung năm 2024, có hiệu lực từ ngày 01/7/2025. Quy định mới làm rõ thẩm quyền theo cấp và thẩm quyền theo lãnh thổ của Tòa án nhân dân. Việc xác định đúng thẩm quyền giúp đảm bảo đơn khởi kiện được thụ lý và giải quyết đúng quy định pháp luật.
Thẩm quyền theo cấp
Sau ngày 01/7/2025, hệ thống Tòa án Việt Nam chuyển sang mô hình mới 3 cấp (Tối cao, cấp tỉnh, khu vực), bãi bỏ cấp huyện và cấp cao
Cụ thể, tại khoản 3 Điều 1 Luật sửa đổi bộ luật Tố tụng dân sự 2025 sửa đổi Điều 31 Bộ luật Tố tụng dân sự 2015 quy định Tòa án nhân dân khu vực có thẩm quyền giải quyết theo thủ tục sơ thẩm những tranh chấp quy định tại các điều 26, 28, 30 và 32 Bộ luật Tố tụng dân sự 2015; giải quyết những yêu cầu quy định tại các điều 27, 29, 31 và 33 của Bộ luật này, trừ yêu cầu hủy phán quyết trọng tài, đăng ký phán quyết trọng tài vụ việc thuộc thẩm quyền giải quyết của một số Tòa án nhân dân cấp tỉnh theo quy định tại khoản 2 Điều 37 Bộ luật Tố tụng dân sự 2015.
Thẩm quyền theo lãnh thổ
Thẩm quyền theo lãnh thổ đối với tranh chấp thừa kế được xác định theo nơi bị đơn cư trú hoặc làm việc theo điểm a khoản 1 Điều 39 Bộ luật Tố tụng Dân sự 2015
3. Những nội dung cơ bản trong giải quyết vụ án tranh chấp chia di sản thừa kế
Nội dung giải quyết vụ án tranh chấp chia di sản thừa kế bao gồm các vấn đề pháp lý mà Tòa án phải xem xét và quyết định. Tòa án tiến hành xác định di sản thừa kế, giá trị di sản, hiện trạng, quá trình sử dụng, quản lý di sản, Xem xét tính hợp pháp của di chúc (nếu có), xác định hàng thừa kế; ác định rõ nguyên nhân dẫn đến tranh chấp; tâm tư, nguyện vọng, điều kiện, hoàn cảnh của các đương sự để phân chia di sản cho phù hợp; Xác định việc từ chối nhận di sản thừa kế; Về thứ tự ưu tiên thanh toán, các nghĩa vụ tài sản và các khoản chi phí liên quan đến di sản thừa kế của người chết được thanh toán theo thứ tự quy định của pháp luật
Xác định di sản thừa kế
Di sản thừa kế bao gồm tài sản riêng và phần tài sản chung của người chết với người khác theo quy định pháp luật hoặc thỏa thuận. Tài sản riêng của người chết là tài sản mà người đó có quyền sở hữu riêng theo quy định tại Bộ luật Dân sự 2015, bao gồm tài sản được thừa kế, tài sản được tặng cho riêng, thu nhập từ lao động, từ hoạt động sản xuất kinh doanh riêng, và các tài sản khác.
Đối với tài sản chung vợ chồng, Tòa án phải xác định phần tài sản thuộc quyền sở hữu của người chết trước khi phân chia di sản.
Xác định người thừa kế
Tòa án xác định danh sách người thừa kế dựa trên quy định về thừa kế theo di chúc hoặc thừa kế theo pháp luật. Đối với thừa kế theo di chúc, Tòa án kiểm tra tính hợp pháp của di chúc theo quy định tại Điều 630 Bộ luật Dân sự 2015.
Đối với thừa kế theo pháp luật, Tòa án xác định người thừa kế dựa trên hàng thừa kế theo quy định tại Điều 651 Bộ luật Dân sự 2015.
Tòa án kiểm tra các trường hợp người thừa kế bị truất quyền thừa kế theo quy định tại Điều 621 Bộ luật Dân sự 2015. Tòa án cũng xác định Người thừa kế không phụ thuộc vào nội dung của di chúctheo quy định tại Điều 644 Bộ luật Dân sự 2015
Xác định tỷ lệ phân chia di sản
Tòa án xác định tỷ lệ phân chia di sản dựa trên quy định về thừa kế theo di chúc hoặc thừa kế theo pháp luật. Đối với thừa kế theo di chúc, di sản được phân chia theo ý chí của người lập di chúc ghi trong di chúc. Nếu di chúc chỉ định rõ phần di sản cụ thể cho từng người thừa kế, Tòa án phân chia theo đúng nội dung di chúc. Nếu di chúc chỉ định người thừa kế nhưng không xác định tỷ lệ, di sản được chia đều cho những người được chỉ định.
Đối với thừa kế theo pháp luật, di sản được chia đều cho những người thừa kế cùng hàng theo quy định tại khoản 2 Điều 651 Bộ luật Dân sự 2015. Tòa án tính toán tỷ lệ phân chia bằng cách chia tổng giá trị di sản cho số lượng người thừa kế cùng hàng. Trong trường hợp có người được hưởng phần di sản theo quy định tại Điều 644 Bộ luật Dân sự 2015, Tòa án trích phần di sản cho những người này trước khi chia cho người thừa kế, với mức bằng hai phần ba phần mà họ được hưởng nếu thừa kế theo pháp luật.
Về thứ tự ưu tiên thanh toán
Các nghĩa vụ tài sản và các khoản chi phí liên quan đến di sản thừa kế của người chết được thanh toán theo thứ tự quy định của pháp luật
Các nghĩa vụ tài sản và các khoản chi phí liên quan đến thừa kế được thanh toán theo thứ tự sau đây:
- Chi phí hợp lý theo tập quán cho việc mai táng.
- Tiền cấp dưỡng còn thiếu.
- Chi phí cho việc bảo quản di sản.
- Tiền trợ cấp cho người sống nương nhờ.
- Tiền công lao động.
- Tiền bồi thường thiệt hại.
- Thuế và các khoản phải nộp khác vào ngân sách nhà nước.
- Các khoản nợ khác đối với cá nhân, pháp nhân.
- Tiền phạt.
- Các chi phí khác.
4. Dịch vụ tư vấn pháp luật thừa kế
Đội ngũ luật sư có chuyên môn sâu về luật dân sự và thừa kế sẽ tư vấn cho Quý khách về quyền và nghĩa vụ của người thừa kế, thẩm quyền của Tòa án, và các thủ tục pháp lý cần thực hiện.
Luật sư của Luật LCP thực hiện các công việc sau khi Quý khách sử dụng dịch vụ:
- Tư vấn chi tiết về quy định pháp luật thừa kế
- Tư vấn về thẩm quyền giải quyết tranh chấp thừa kế của Tòa án
- Hướng dẫn Quý khách chuẩn bị hồ sơ, tài liệu cần thiết để chứng minh quyền thừa kế
- Tư vấn về thời hiệu yêu cầu giải quyết tranh chấp thừa kế
- Soạn thảo văn bản thỏa thuận phân chia di sản giữa các người thừa kế
- Tư vấn về quyền và nghĩa vụ của người thừa kế
- Hướng dẫn thủ tục đăng ký thừa kế tài sản tại cơ quan có thẩm quyền
- Tư vấn về lập di chúc hợp pháp
- Kiểm tra tính hợp pháp của di chúc và tư vấn về các điều kiện để di chúc có hiệu lực
- Hỗ trợ Quý khách đàm phán với các bên thừa kế khác để đạt được thỏa thuận phân chia di sản
- Tư vấn về nghĩa vụ thuế thừa kế và các thủ tục liên quan đến thuế
- Đại diện Quý khách làm việc với cơ quan nhà nước trong các thủ tục hành chính về thừa kế
- Tư vấn về giải quyết tranh chấp thừa kế có yếu tố nước ngoài
- Soạn thảo đơn khởi kiện và hồ sơ pháp lý
- Đại diện Quý khách tham gia tố tụng tại Tòa án
Kết luận
Thẩm quyền giải quyết tranh chấp thừa kế của Tòa án được điều chỉnh theo Bộ luật Tố tụng Dân sự 2015, sửa đổi bổ sung 2025 có hiệu lực từ ngày 01/7/2025. Việc nắm rõ quy định mới về thẩm quyền theo cấp, thẩm quyền theo lãnh thổ, và các nội dung cơ bản trong giải quyết vụ án giúp Quý khách bảo vệ quyền thừa kế hợp pháp. Luật LCP cung cấp dịch vụ tư vấn pháp luật thừa kế chuyên nghiệp, hỗ trợ Quý khách trong mọi vấn đề liên quan đến thừa kế. Liên hệ ngay với Luật LCP qua Hotline: 0962275827 để được tư vấn chi tiết và nhận hỗ trợ pháp lý kịp thời.
