Lưu ý khi tranh chấp hợp đồng thi công xây dựng quyết định mức độ rủi ro pháp lý và tài chính của chủ đầu tư, nhà thầu trong suốt quá trình triển khai công trình. Tranh chấp hợp đồng xây dựng phát sinh từ nhiều nguyên nhân khác nhau, vì việc xác định đúng thẩm quyền giải quyết, chuẩn bị đầy đủ tài liệu chứng cứ và nắm rõ các thoả thuận của Hợp đồng đã ký kết giúp các bên bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của mình một cách hiệu quả. Bài viết của Luật LCP phân tích chi tiết quy trình giải quyết tranh chấp này.
1. Thẩm quyền giải quyết tranh chấp hợp đồng thi công xây dựng
Khoản 5 Điều 86 Luật Xây dựng năm 2025, có hiệu lực từ 01/7/2026, quy định các bên có thể chọn giải quyết tại Tòa án, Trọng tài thương mại, hoặc áp dụng các mô hình xử lý tranh chấp theo thông lệ quốc tế.
Đối với hợp đồng thi công xây dựng có thỏa thuận trọng tài hợp lệ, tranh chấp được giải quyết theo Luật Trọng tài thương mại 2010. Hội đồng Trọng tài do các bên lựa chọn xét xử, phán quyết trọng tài có giá trị chung thẩm. Trường hợp hợp đồng không có thỏa thuận trọng tài hoặc thỏa thuận trọng tài vô hiệu, tranh chấp thuộc thẩm quyền giải quyết của Tòa án theo Bộ luật Tố tụng Dân sự 2015.
Nguyên tắc Tôn trọng hợp đồng đã ký giữ vai trò trung tâm trong quá trình giải quyết tranh chấp, bất kể là lựa chọn phương thức nào.
2. Thời hạn giải quyết tranh chấp hợp đồng thi công xây dựng
Thời hạn giải quyết tranh chấp hợp đồng xây dựng phụ thuộc vào phương thức các bên lựa chọn và tính chất phức tạp của vụ việc. Tại Tòa án, Bộ luật Tố tụng Dân sự 2015 quy định các mốc thời hạn tố tụng cụ thể cho từng giai đoạn: thụ lý, chuẩn bị xét xử, hòa giải và mở phiên tòa sơ thẩm. Thời hạn này có thể kéo dài hơn đối với vụ án có nhiều yếu tố phức tạp.
Trước khi đưa tranh chấp ra Tòa án hoặc Trọng tài, các bên trong hợp đồng thi công xây dựng cần lưu ý đến cơ chế thương lượng và hòa giải nội bộ. Thông thường theo quy định của pháp luật thì thời hạn giải quyết ở giai đoạn chuẩn bị đưa ra xét xử là 04 tháng, tuy nhiên trên thực tế các vụ án tranh chấp thường kéo dài từ 08 tháng đến hơn 01 năm
3. Tài liệu, chứng cứ cần chuẩn bị khi giải quyết tranh chấp
Hồ sơ chứng cứ trong tranh chấp hợp đồng thi công xây dựng đòi hỏi tính đầy đủ và logic theo trình tự thực hiện hợp đồng.
Theo khoản 5 Điều 82 Luật Xây dựng 2025, hồ sơ hợp đồng xây dựng gồm hợp đồng xây dựng, phụ lục hợp đồng và các tài liệu kèm theo
- Hợp đồng, văn bản thông báo trúng thầu hoặc chỉ định thầu, đơn dự thầu, ĐKCT và
- ĐKC của hợp đồng, HSMT hoặc , bản vẽ thiết kế và chỉ dẫn kỹ thuật, hồ sơ dự thầu hoặc hồ sơ đề xuất, biên bản đàm phán hợp đồng cùng văn bản sửa đổi, bổ sung hợp đồng.
Đây chính là khung tài liệu cốt lõi mà các bên cần tập hợp đầy đủ khi xảy ra tranh chấp.
Bên cạnh hồ sơ hợp đồng, các bên cần thu thập chứng cứ về quá trình thực hiện thực tế như: biên bản nghiệm thu từng giai đoạn, biên bản nghiệm thu hoàn thành công trình, nhật ký công trình, biên bản xử lý sự cố,…Hồ sơ thanh toán, bao gồm chứng từ tạm ứng, hồ sơ đề nghị thanh toán và xác nhận khối lượng hoàn thành, giúp xác định chính xác nghĩa vụ tài chính giữa bên giao thầu và bên nhận thầu theo nội dung Điều 87 Luật Xây dựng 2025 về thanh toán, quyết toán và thanh lý hợp đồng.
Văn bản thông báo tạm dừng thực hiện hợp đồng, nếu có, cũng cần được lưu giữ đầy đủ vì liên quan trực tiếp đến việc xác định lỗi vi phạm hợp đồng theo Điều 85 Luật Xây dựng 2025 về tạm dừng và chấm dứt hợp đồng xây dựng.
4. Những nội dung chính cần làm rõ trong tranh chấp hợp đồng thi công xây dựng
Tranh chấp hợp đồng thi công xây dựng thường xoay quanh bốn nhóm nội dung chính: tiến độ, khối lượng, chất lượng và thanh toán.
>>> Xem thêm: Yêu cầu của khách hàng liên quan đến những thay đổi trong quá trình cung ứng dịch vụ
Đối với tranh chấp về tiến độ
Các bên cần làm rõ nguyên nhân chậm trễ thuộc về lỗi của bên giao thầu, bên nhận thầu, hay thuộc trường hợp bất khả kháng theo Điều 13 Luật Xây dựng 2025. Việc phân định lỗi ảnh hưởng trực tiếp đến quyền yêu cầu áp dụng các chế tài vi phạm.
Tranh chấp về khối lượng và chất lượng công trình
Đòi hỏi đối chiếu chi tiết giữa hồ sơ thiết kế, biên bản nghiệm thu và thực tế thi công. Nội dung cần làm rõ bao gồm: những thay đổi về khối lượng, chất lượng thi công thực tế so với hợp đồng có được bên giao thầu chấp thuận hay không, và trách nhiệm bảo hành công trình sau nghiệm thu. Đây là nhóm nội dung phức tạp nhất, thường cần đến kết luận giám định độc lập để có cơ sở phân định trách nhiệm.
Tranh chấp về thanh toán
Liên quan đến mức tạm ứng hợp đồng, tiến độ thanh toán theo khối lượng hoàn thành và cơ chế thu hồi tạm ứng. Theo Nghị định 210/2026/NĐ-CP, mức tạm ứng hợp đồng xây dựng không vượt quá 30% giá trị hợp đồng tại thời điểm giao kết, tiền tạm ứng được thu hồi dần và phải thu hồi hết khi giá trị thanh toán cộng dồn đạt 80% giá hợp đồng. Khi xác định nghĩa vụ thanh toán còn lại, các bên cần làm rõ khoản tạm ứng đã thu hồi, khối lượng đã quyết toán và các khoản phạt vi phạm, bồi thường hợp đồng nếu có thỏa thuận trong hợp đồng xây dựng.
5. Cách tính án phí/tạm ứng án phí trong tranh chấp hợp đồng thi công xây dựng
Nếu giải quyết tại Tòa án, tranh chấp hợp đồng thi công xây dựng thường là vụ án kinh doanh, thương mại có giá ngạch. Nguyên đơn phải nộp tạm ứng án phí, mức tạm ứng bằng 50% án phí sơ thẩm dự kiến theo Nghị quyết 326/2016/UBTVQH14. Sau khi vụ án kết thúc, án phí được xác định theo phần yêu cầu được Tòa án chấp nhận hoặc bác bỏ.
Nếu giải quyết tại Trọng tài thương mại, các bên phải nộp phí trọng tài theo biểu phí của Trung tâm Trọng tài cùng các chi phí tố tụng khác. Vì vậy, khi lựa chọn phương thức giải quyết tranh chấp, doanh nghiệp cần cân nhắc cả thời gian, chi phí và tính bảo mật.
6. Dịch vụ luật sư giải quyết tranh chấp hợp đồng thi công xây dựng
Trong quá trình hỗ trợ Quý khách hàng giải quyết tranh chấp hợp đồng thi công xây dựng, Luật LCP thực hiện các công việc sau:
- Rà soát hợp đồng xây dựng, xác định phương thức giải quyết tranh chấp đã thỏa thuận
- Tư vấn thẩm quyền giải quyết tranh chấp giữa Tòa án và Trọng tài thương mại
- Hỗ trợ thu thập, hệ thống hóa tài liệu, chứng cứ liên quan đến tiến độ, khối lượng, chất lượng và thanh toán
- Soạn đơn khởi kiện hoặc đơn yêu cầu Trọng tài giải quyết tranh chấp
- Tính toán mức tạm ứng án phí, án phí và chi phí tố tụng dự kiến cho Quý khách hàng
- Đại diện Quý khách hàng tham gia thương lượng, hòa giải, tố tụng tại Tòa án hoặc Trọng tài
- Tư vấn phương án bảo vệ quyền lợi liên quan đến bảo hành công trình sau khi có kết quả giải quyết tranh chấp
Kết luận
Tranh chấp hợp đồng thi công xây dựng đòi hỏi xác định đúng thẩm quyền, chuẩn bị chứng cứ đầy đủ và tuân thủ nguyên tắc Tôn trọng hợp đồng đã ký trong suốt quá trình giải quyết. Mỗi nội dung tranh chấp, từ tiến độ đến thanh toán, cần được làm rõ dựa trên hồ sơ hợp đồng và quy định pháp luật hiện hành.
Luật LCP đồng hành cùng Quý khách hàng từ giai đoạn rà soát hợp đồng đến khi tranh chấp được giải quyết dứt điểm. Liên hệ Hotline: 0962 275 827 để được tư vấn cụ thể.
