Hướng dẫn xây dựng phương án sử dụng lao động khi thay đổi cơ cấu, công nghệ là nội dung doanh nghiệp cần nắm vững khi tổ chức lại hoạt động sản xuất, kinh doanh. Bộ luật Lao động 2019 quy định cụ thể các trường hợp bắt buộc lập phương án, nội dung tối thiểu và trình tự thực hiện. Nội dung dưới đây trình bày quy định pháp lý, mẫu nội dung cần có và thời hạn thông báo bắt buộc.
1. Các trường hợp phải xây dựng phương án sử dụng lao động
Bộ luật Lao động 2019 quy định hai nhóm trường hợp bắt buộc doanh nghiệp phải xây dựng phương án sử dụng lao động. Căn cứ pháp lý cho hai nhóm này lần lượt nằm tại Điều 42 và Điều 43 của Bộ luật Lao động 2019.
Nhóm thứ nhất
Phát sinh khi doanh nghiệp thay đổi cơ cấu, công nghệ hoặc vì lý do kinh tế. Khoản 3 Điều 42 Bộ luật Lao động 2019 quy định trường hợp thay đổi cơ cấu, công nghệ mà ảnh hưởng đến việc làm của nhiều người lao động thì người sử dụng lao động phải xây dựng và thực hiện phương án sử dụng lao động theo quy định tại Điều 44.
Trường hợp có chỗ làm việc mới, doanh nghiệp phải ưu tiên đào tạo lại người lao động để tiếp tục sử dụng.
Nhóm thứ hai
Phát sinh khi doanh nghiệp chia, tách, hợp nhất, sáp nhập, bán, cho thuê, chuyển đổi loại hình doanh nghiệp hoặc chuyển nhượng quyền sở hữu, quyền sử dụng tài sản của doanh nghiệp, hợp tác xã. Khoản 1 Điều 43 Bộ luật Lao động 2019 quy định nếu các hoạt động tái cấu trúc nêu trên ảnh hưởng đến việc làm của nhiều người lao động, người sử dụng lao động phải xây dựng phương án sử dụng lao động theo Điều 44.
Người sử dụng lao động hiện tại và người sử dụng lao động kế tiếp cùng có trách nhiệm thực hiện phương án đã được thông qua, bảo đảm quyền lợi người lao động trong quá trình chuyển giao doanh nghiệp.
2. Nội dung của phương án sử dụng lao động
Khoản 1 Điều 44 Bộ luật Lao động 2019 quy định năm nhóm nội dung chủ yếu bắt buộc phải có trong phương án sử dụng lao động.
- Một là số lượng và danh sách người lao động tiếp tục được sử dụng, người lao động được đào tạo lại để tiếp tục sử dụng, người lao động được chuyển sang làm việc không trọn thời gian.
- Hai là số lượng và danh sách người lao động nghỉ hưu.
- Ba là số lượng và danh sách người lao động phải chấm dứt hợp đồng lao động.
- Bốn là quyền và nghĩa vụ của người sử dụng lao động, người lao động và các bên liên quan trong việc thực hiện phương án sử dụng lao động.
- Năm là biện pháp và nguồn tài chính bảo đảm thực hiện phương án.
Khi soạn mẫu phương án sử dụng lao động, doanh nghiệp nên trình bày riêng biệt từng nhóm nội dung, kèm phụ lục danh sách người lao động để thuận tiện cho việc đối chiếu và giải trình khi cơ quan quản lý lao động yêu cầu.
3. Trình tự thủ tục xây dựng phương án sử dụng lao động
Trình tự xây dựng phương án sử dụng lao động không chỉ dừng ở việc soạn thảo nội dung mà còn bao gồm nghĩa vụ tham vấn và thông báo theo quy định pháp luật. Khoản 2 Điều 44 Bộ luật Lao động 2019 đặt ra điều kiện tiên quyết về tham vấn trước khi phương án được thông qua.
Bước 1
Khi xây dựng phương án sử dụng lao động, người sử dụng lao động phải trao đổi ý kiến với tổ chức đại diện người lao động tại cơ sở đối với nơi có tổ chức đại diện người lao động tại cơ sở.
Quy trình trao đổi ý kiến được hướng dẫn cụ thể tại khoản 1 Điều 41 Nghị định 145/2020/NĐ-CP: người sử dụng lao động gửi văn bản kèm theo nội dung cần tham khảo đến các thành viên đại diện tham gia đối thoại của bên người lao động; các thành viên này có trách nhiệm tổ chức lấy ý kiến người lao động do mình đại diện và tổng hợp thành văn bản gửi lại người sử dụng lao động, trường hợp nội dung liên quan đến quyền, lợi ích của lao động nữ thì phải bảo đảm lấy ý kiến riêng của nhóm này.
Bước 2
Đối với nơi không có tổ chức đại diện người lao động tại cơ sở, người sử dụng lao động có trách nhiệm phối hợp, hướng dẫn và tạo điều kiện để người lao động tự lựa chọn thành viên đại diện cho mình, gọi là nhóm đại diện đối thoại của người lao động, để tham gia trao đổi ý kiến theo khoản 2 Điều 63 Bộ luật Lao động 2019. Số lượng thành viên của nhóm đại diện đối thoại này được xác định theo khoản 2 Điều 38 Nghị định 145/2020/NĐ-CP.
Bước ba
Riêng đối với trường hợp cho người lao động thôi việc theo Điều 42 Bộ luật Lao động 2019, việc cho thôi việc chỉ được tiến hành sau khi đã hoàn tất tham vấn nêu trên và sau khi đã thông báo trước 30 ngày cho Ủy ban nhân dân cấp tỉnh và cho người lao động theo khoản 6 Điều 42.
Bước tư
Sau khi phương án được thông qua, doanh nghiệp triển khai thực hiện đúng nội dung đã xây dựng, bao gồm chi trả trợ cấp mất việc làm và giải quyết chế độ cho từng nhóm người lao động theo danh sách đã lập tại phương án.
4. Thời gian thông báo công khai phương án sử dụng lao động
Thời gian thông báo là yếu tố doanh nghiệp thường bỏ sót khi triển khai phương án sử dụng lao động trên thực tế. Bộ luật Lao động 2019 quy định hai mốc thời gian riêng biệt áp dụng cho hai nghĩa vụ thông báo khác nhau.
Mốc thứ nhất, theo khoản 2 Điều 44 Bộ luật Lao động 2019, phương án sử dụng lao động phải được thông báo công khai cho người lao động biết trong thời hạn 15 ngày kể từ ngày được thông qua. Đây là nghĩa vụ áp dụng chung cho mọi trường hợp xây dựng phương án, không phân biệt nguyên nhân thay đổi cơ cấu, công nghệ hay tổ chức lại doanh nghiệp.
Mốc thứ hai, theo khoản 6 Điều 42 Bộ luật Lao động 2019, riêng đối với trường hợp cho người lao động thôi việc vì lý do thay đổi cơ cấu, công nghệ hoặc lý do kinh tế, doanh nghiệp phải thông báo trước 30 ngày cho Ủy ban nhân dân cấp tỉnh và cho người lao động trước khi tiến hành cho thôi việc. Doanh nghiệp cần lập kế hoạch thời gian tổng thể, tính ngược từ thời điểm dự kiến cho thôi việc, để bảo đảm cả hai nghĩa vụ thông báo đều được thực hiện đúng hạn.
5. Dịch vụ luật sư tư vấn pháp luật lao động
Luật LCP hỗ trợ doanh nghiệp xây dựng phương án sử dụng lao động đúng quy định, hạn chế rủi ro tranh chấp lao động phát sinh sau khi thực hiện. Đội ngũ luật sư thực hiện các công việc cụ thể sau:
- Rà soát căn cứ pháp lý áp dụng theo Bộ luật Lao động 2019 tùy theo tình huống thực tế của doanh nghiệp.
- Soạn thảo mẫu phương án sử dụng lao động đầy đủ năm nhóm nội dung.
- Tư vấn và hỗ trợ tổ chức buổi trao đổi ý kiến với tổ chức đại diện người lao động tại cơ sở.
- Soạn thảo văn bản thông báo gửi Ủy ban nhân dân cấp tỉnh và người lao động đúng thời hạn quy định.
- Tính toán khoản trợ cấp mất việc làm và các khoản tài chính khác theo phương án đã xây dựng.
- Đại diện doanh nghiệp làm việc với cơ quan quản lý lao động hoặc giải quyết tranh chấp lao động nếu phát sinh khiếu nại.
>>> Xem thêm: Dịch vụ luật sư tham gia hòa giải tranh chấp lao động
Kết luận
Xây dựng phương án sử dụng lao động đúng nội dung và đúng thời hạn giúp doanh nghiệp thực hiện tái cấu trúc mà không vi phạm pháp luật lao động.
Luật LCP sẵn sàng hỗ trợ Quý khách hàng xây dựng phương án phù hợp với từng tình huống cụ thể. Liên hệ hotline 0962275827 để được tư vấn trực tiếp.
