Mua hóa đơn bất hợp pháp xử lý vi phạm thuế VAT của doanh nghiệp theo hai hướng, tùy vào tính chất và mức độ của hành vi bị phát hiện. Nội dung dưới đây phân tích từng mức độ xử lý và giải pháp khắc phục.

1. Hình thức xử phạt vi phạm hành chính đối với doanh nghiệp mua hóa đơn bất hợp pháp

Sử dụng hóa đơn không hợp pháp trong hoạt động kê khai thuế VAT trước hết bị xử lý theo con đường hành chính. Ba nội dung sau đây trình bày cụ thể các hình thức xử phạt áp dụng.

1.1. Mức phạt tiền từ 20.000.000 đồng đến 50.000.000 đồng đối với hành vi sử dụng hóa đơn không hợp pháp

Căn cứ Điều 28 Nghị định số 125/2020/NĐ-CP, hành vi sử dụng hóa đơn không hợp pháp hoặc sử dụng không hợp pháp hóa đơn thuộc nhóm hành vi vi phạm hành chính về hóa đơn và bị áp dụng mức xử phạt tương ứng theo quy định.

Theo khoản 7 Điều 3 Nghị định số 254/2026/NĐ-CP, các trường hợp sử dụng hóa đơn, chứng từ không hợp pháp hoặc sử dụng không hợp pháp hóa đơn.

Trong đó bao gồm việc sử dụng hóa đơn giả, hóa đơn chưa có hoặc đã hết giá trị sử dụng, hóa đơn khống, hóa đơn không phản ánh giao dịch kinh tế thực tế hoặc sử dụng hóa đơn của tổ chức, cá nhân khác để hợp thức hóa hàng hóa, dịch vụ.

1.2. Xử phạt hành vi trốn thuế VAT do khai khống chi phí và kê khai sai hóa đơn đầu vào

Theo khoản 1 Điều 17 Nghị định số 125/2020/NĐ-CP, hành vi sử dụng hóa đơn không hợp pháp hoặc sử dụng không hợp pháp hóa đơn nhằm làm giảm số tiền thuế phải nộp hoặc làm tăng số tiền thuế được khấu trừ, miễn, giảm hoặc hoàn có thể bị xử phạt về hành vi trốn thuế.

Mức phạt được áp dụng căn cứ vào số lượng tình tiết giảm nhẹ hoặc tăng nặng, bao gồm:

• Phạt 01 lần số tiền thuế trốn nếu có từ một tình tiết giảm nhẹ trở lên;
• Phạt 1,5 lần số tiền thuế trốn nếu không có tình tiết tăng nặng hoặc giảm nhẹ;
• Phạt 02 lần số tiền thuế trốn nếu có một tình tiết tăng nặng;
• Phạt 2,5 lần số tiền thuế trốn nếu có hai tình tiết tăng nặng;
• Phạt 03 lần số tiền thuế trốn nếu có từ ba tình tiết tăng nặng trở lên.

1.3. Biện pháp khắc phục hậu quả buộc nộp đủ tiền thuế VAT và tiền chậm nộp vào ngân sách

Bên cạnh hình thức xử phạt tiền, doanh nghiệp sử dụng hóa đơn bất hợp pháp làm thiếu số thuế phải nộp còn phải thực hiện biện pháp khắc phục hậu quả theo Điều 16 và Điều 17 Nghị định số 125/2020/NĐ-CP, bao gồm nộp đủ số tiền thuế còn thiếu hoặc số tiền thuế đã trốn vào ngân sách nhà nước.

Theo Điều 16 Luật Quản lý thuế 2025, tiền chậm nộp được tính bằng 0,03%/ngày tính trên số tiền thuế chậm nộp. Thời gian tính tiền chậm nộp được xác định từ ngày tiếp theo ngày cuối cùng của thời hạn nộp thuế đến ngày liền kề trước ngày nộp đủ tiền vào ngân sách nhà nước.

2. Rủi ro truy cứu trách nhiệm hình sự khi doanh nghiệp vi phạm hóa đơn VAT

Hành vi mua hóa đơn bất hợp pháp không dừng lại ở xử phạt hành chính khi số tiền thuế trốn hoặc giá trị hóa đơn vượt ngưỡng định lượng do pháp luật hình sự quy định. Ba nội dung sau đây phân tích cụ thể rủi ro hình sự doanh nghiệp có thể đối mặt.

2.1. Tội trốn thuế theo Bộ luật Hình sự đối với hành vi cố tình mua hóa đơn giá trị lớn

Theo Điều 200 Bộ luật Hình sự số 100/2015/QH13, được sửa đổi, bổ sung bởi Luật số 12/2017/QH14, người nào sử dụng hóa đơn, chứng từ không hợp pháp hoặc sử dụng không hợp pháp hóa đơn, chứng từ để trốn thuế thì có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự.

Các khung hình phạt được xác định căn cứ vào số tiền thuế trốn và các tình tiết định khung. Cá nhân phạm tội có thể bị phạt tiền hoặc phạt tù, với mức cao nhất theo khoản 3 Điều 200 Bộ luật Hình sự là phạt tù từ 03 năm đến 07 năm.

2.2. Tội in phát hành mua bán trái phép hóa đơn chứng từ thu nộp ngân sách nhà nước

Theo Điều 203 Bộ luật Hình sự số 100/2015/QH13, được sửa đổi, bổ sung bởi Luật số 12/2017/QH14, hành vi in, phát hành hoặc mua bán trái phép hóa đơn, chứng từ thu nộp ngân sách nhà nước có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự.

Khác với hành vi trốn thuế, Điều 203 tập trung trực tiếp vào hành vi in, phát hành hoặc mua bán trái phép hóa đơn. 

2.3. Các khung hình phạt bổ sung và đình chỉ hoạt động có thời hạn đối với pháp nhân thương mại

Theo Điều 76 Bộ luật Hình sự, pháp nhân thương mại chỉ phải chịu trách nhiệm hình sự đối với các tội phạm được quy định cụ thể trong Bộ luật Hình sự và khi đáp ứng đầy đủ các điều kiện chịu trách nhiệm hình sự theo Điều 75 Bộ luật Hình sự.

Đối với tội trốn thuế, khoản 5 Điều 200 Bộ luật Hình sự quy định trách nhiệm hình sự của pháp nhân thương mại. Tùy vào số tiền thuế trốn và tính chất, mức độ vi phạm, pháp nhân thương mại có thể bị phạt tiền, đình chỉ hoạt động có thời hạn hoặc bị áp dụng hình phạt bổ sung theo quy định của Bộ luật Hình sự.

3. Giải pháp cho doanh nghiệp khắc phục vi phạm hóa đơn và giảm thiểu rủi ro bị phạt

Doanh nghiệp phát hiện hoặc bị nghi ngờ sử dụng hóa đơn không hợp pháp cần hành động sớm để giảm thiểu mức độ xử lý. Ba giải pháp sau đây giúp doanh nghiệp chủ động kiểm soát rủi ro trước khi cơ quan thuế ban hành kết luận chính thức.

3.1. Rà soát hệ thống hóa đơn VAT đầu vào và chủ động kê khai điều chỉnh giảm khấu trừ

Theo khoản 5 Điều 12 Luật QLT 2025, người nộp thuế phát hiện hồ sơ khai thuế đã nộp có sai, sót được khai bổ sung hồ sơ khai thuế theo quy định.

Đối với thuế GTGT, Điều 14 Luật Thuế giá trị gia tăng số 48/2024/QH15 quy định về việc khấu trừ thuế GTGT đầu vào và xử lý trường hợp phát hiện số thuế GTGT đầu vào đã kê khai, khấu trừ bị sai, sót. 

Trường hợp khai bổ sung làm tăng số thuế phải nộp hoặc giảm số thuế được hoàn, doanh nghiệp phải thực hiện nghĩa vụ nộp bổ sung và tiền chậm nộp nếu có.

3.2. Chuẩn bị bộ hồ sơ giải trình chứng minh giao dịch hàng hóa dịch vụ có thật

Theo khoản 7 Điều 3 Nghị định số 254/2026/NĐ-CP, việc sử dụng hóa đơn khống, hóa đơn phản ánh không đúng giá trị thực tế hoặc sử dụng hóa đơn của tổ chức, cá nhân khác để hợp thức hóa hàng hóa, dịch vụ thuộc trường hợp sử dụng không hợp pháp hóa đơn.

Vì vậy, khi hóa đơn bị cơ quan thuế đưa vào diện xác minh, doanh nghiệp cần chuẩn bị bộ hồ sơ chứng minh giao dịch thực tế, bao gồm:

• Hợp đồng kinh tế;
• Báo giá, đơn đặt hàng;
• Hóa đơn và chứng từ liên quan;
• Phiếu xuất kho, biên bản giao nhận;
• Biên bản nghiệm thu đối với hoạt động cung cấp dịch vụ;
• Chứng từ thanh toán;
• Tài liệu chứng minh hàng hóa, dịch vụ được sử dụng phục vụ hoạt động sản xuất, kinh doanh.

Theo Điều 14 Luật Thuế giá trị gia tăng số 48/2024/QH15, việc khấu trừ thuế GTGT đầu vào phải đáp ứng các điều kiện theo quy định pháp luật. Do đó, bộ hồ sơ chứng minh giao dịch có thật là căn cứ quan trọng để doanh nghiệp giải trình với cơ quan thuế.

3.3. Áp dụng các tình tiết giảm nhẹ nhằm xin giảm mức phạt tiền vi phạm thuế

Theo Điều 9 Luật Xử lý vi phạm hành chính, được sửa đổi, bổ sung, tổ chức vi phạm có thể được xem xét áp dụng các tình tiết giảm nhẹ khi thuộc trường hợp luật định.

Đặc biệt, đối với hành vi trốn thuế, khoản 1 Điều 17 Nghị định số 125/2020/NĐ-CP quy định trực tiếp mức phạt dựa trên số lượng tình tiết giảm nhẹ hoặc tăng nặng. 

Trường hợp có từ một tình tiết giảm nhẹ trở lên, mức phạt là 01 lần số tiền thuế trốn, trong khi trường hợp có từ ba tình tiết tăng nặng trở lên có thể bị phạt 03 lần số tiền thuế trốn.

4. Dịch vụ luật sư tư vấn và giải quyết vi phạm hóa đơn thuế tại LCP Law Firm

LCP Law Firm cung cấp dịch vụ tư vấn và đại diện doanh nghiệp xử lý vi phạm liên quan đến hóa đơn bất hợp pháp với các công việc cụ thể sau:

• Rà soát hệ thống hóa đơn đầu vào, đánh giá mức độ rủi ro.
• Tư vấn phương án khai bổ sung, điều chỉnh giảm khấu trừ thuế GTGT trước khi cơ quan thuế công bố quyết định kiểm tra.
• Soạn thảo hồ sơ giải trình chứng minh giao dịch có thật, tập hợp chứng từ chứng minh mục đích sử dụng hàng hóa, dịch vụ.
• Đánh giá nguy cơ bị truy cứu trách nhiệm hình sự.
• Đại diện làm việc với cơ quan thuế và cơ quan điều tra trong quá trình xác minh nguồn gốc hóa đơn.
• Đề xuất tình tiết giảm nhẹ, xây dựng phương án bảo vệ quyền lợi hợp pháp của doanh nghiệp và người đại diện theo pháp luật.

Kết luận

Quý khách hàng phát hiện doanh nghiệp đang sử dụng hoặc từng sử dụng hóa đơn có dấu hiệu bất hợp pháp nên chủ động rà soát và khắc phục sớm để giảm thiểu mức độ xử lý. 

Đội ngũ luật sư LCP Law Firm hỗ trợ đánh giá rủi ro, soạn thảo hồ sơ giải trình và đại diện làm việc với cơ quan có thẩm quyền trong toàn bộ quá trình xử lý. Quý khách liên hệ hotline 0962275827 để được tiếp nhận và tư vấn cụ thể.