Hình thức cưỡng chế do vi phạm thuế VAT của doanh nghiệp phát sinh khi người nộp thuế không hoàn thành nghĩa vụ tài chính với ngân sách nhà nước trong thời hạn luật định. Nội dung dưới đây trình bày các quy định hiện hành liên quan đến cưỡng chế thuế VAT.
1. Quy định về cưỡng chế thuế VAT
1.1. Bản chất cưỡng chế thuế là gì trong quản lý nghĩa vụ tài chính
Cưỡng chế thi hành quyết định hành chính về quản lý thuế là việc cơ quan thuế áp dụng các biện pháp do pháp luật quy định để buộc người nộp thuế thực hiện nghĩa vụ tài chính đã được xác định trong quyết định hành chính.
Biện pháp này chỉ được kích hoạt khi doanh nghiệp không tự nguyện chấp hành các thông báo đôn đốc, quyết định xử lý hoặc quyết định xử phạt của cơ quan thuế. Cưỡng chế thuế VAT do đó mang tính chế tài hành chính, độc lập với trách nhiệm hình sự, và chấm dứt ngay khi nghĩa vụ thuế được hoàn tất theo đúng quy định.
1.2. Các trường hợp doanh nghiệp bị ban hành quyết định cưỡng chế thuế VAT
Theo Điều 48 Luật Quản lý thuế 2025, doanh nghiệp bị cưỡng chế khi có tiền thuế nợ quá 90 ngày kể từ ngày hết thời hạn nộp theo quy định, hoặc còn nợ thuế khi đã hết thời hạn được gia hạn nộp. Doanh nghiệp có tiền thuế nợ nhưng không còn hoạt động tại địa chỉ đã đăng ký kinh doanh, hoặc có dấu hiệu tẩu tán tài sản, cũng thuộc diện bị áp dụng cưỡng chế. Ngoài ra, việc không chấp hành quyết định xử phạt vi phạm hành chính về quản lý thuế đúng thời hạn ghi trên quyết định xử phạt là căn cứ để cơ quan thuế ban hành quyết định cưỡng chế.
1.3. Xác định số tiền thuế VAT và tiền chậm nộp làm căn cứ cưỡng chế
Số tiền làm căn cứ cưỡng chế bao gồm số thuế VAT còn nợ, tiền chậm nộp và tiền phạt vi phạm hành chính về thuế chưa được doanh nghiệp thanh toán vào ngân sách. Theo khoản 2 Điều 16 Luật Quản lý thuế 2025, mức tính tiền chậm nộp bằng 0,03%/ngày tính trên số tiền thuế chậm nộp, được tính liên tục kể từ ngày kế tiếp ngày hết hạn nộp cho đến ngày liền trước ngày doanh nghiệp nộp đủ vào ngân sách. Nghị định 252/2026/NĐ-CP hướng dẫn chi tiết cách xác định thời gian tính tiền chậm nộp, làm cơ sở để cơ quan thuế xác định chính xác tổng số tiền cưỡng chế trước khi ban hành quyết định.
2. Các biện pháp cưỡng chế thuế VAT áp dụng theo thứ tự quy định
Pháp luật quản lý thuế quy định nhiều biện pháp cưỡng chế khác nhau, được cơ quan thuế lựa chọn áp dụng tùy theo mức độ vi phạm và khả năng thu hồi nợ thuế.
2.1. Trích tiền từ tài khoản và phong tỏa tài khoản ngân hàng của doanh nghiệp
Đây là biện pháp cưỡng chế thường được ưu tiên áp dụng đầu tiên đối với doanh nghiệp có tài khoản mở tại tổ chức tín dụng hoặc chi nhánh ngân hàng nước ngoài. Cơ quan thuế phối hợp với ngân hàng nơi doanh nghiệp mở tài khoản để trích trực tiếp số tiền thuế nợ, đồng thời có quyền phong tỏa tài khoản nhằm bảo đảm việc thi hành quyết định hành chính về thuế. Biện pháp này tác động trực tiếp đến dòng tiền và hoạt động thanh toán của doanh nghiệp nên thường tạo áp lực tuân thủ nhanh chóng.
2.2. Ngừng sử dụng hóa đơn
Khi các biện pháp về tài khoản không thu hồi đủ nợ thuế, cơ quan thuế có quyền ngừng cấp mã hóa đơn điện tử và từ chối tiếp nhận thông báo phát hành hóa đơn mới của doanh nghiệp bị cưỡng chế. Hậu quả trực tiếp là doanh nghiệp không thể xuất hóa đơn đầu ra hợp lệ, dẫn đến gián đoạn giao dịch với khách hàng và đối tác.
2.3. Kê biên tài sản và bán đấu giá tài sản kê biên để thu hồi nợ thuế
Theo điểm e khoản 1 Điều 49 Luật Quản lý thuế 2025, cơ quan thuế được kê biên tài sản của doanh nghiệp và tổ chức bán đấu giá tài sản kê biên theo quy định của pháp luật để thu hồi số tiền thuế nợ. Biện pháp này áp dụng khi các biện pháp trước đó không đủ hiệu quả, và thường nhắm đến tài sản có giá trị như bất động sản, máy móc, phương tiện vận tải thuộc sở hữu doanh nghiệp.
2.4. Tạm hoãn xuất cảnh đối với người đại diện theo pháp luật của doanh nghiệp
Song song với các biện pháp cưỡng chế tại Điều 49, khoản 5 Điều 17 Luật Quản lý thuế 2025 quy định người đại diện theo pháp luật hoặc chủ sở hữu hưởng lợi của doanh nghiệp thuộc diện bị cưỡng chế phải hoàn thành nghĩa vụ nộp thuế trước khi xuất cảnh. Nghị định 252/2026/NĐ-CP hướng dẫn cụ thể ngưỡng áp dụng: doanh nghiệp có số tiền thuế nợ từ 500 triệu đồng trở lên và quá thời hạn nộp trên 120 ngày thì người đại diện pháp luật bị tạm hoãn xuất cảnh. Cơ quan thuế sẽ cập nhật và ban hành thông báo hủy bỏ tạm hoãn xuất cảnh ngay khi doanh nghiệp hoàn thành nghĩa vụ thuế.
3. Quy trình thực hiện cưỡng chế thuế và cách tra cứu thông tin nợ thuế
3.1. Quy trình các bước ban hành và thi hành quyết định cưỡng chế thuế VAT
Cơ quan thuế trước tiên đôn đốc thu nợ bằng các hình thức gọi điện, gửi tin nhắn, thư điện tử hoặc thông báo nợ thuế khi khoản nợ phát sinh. Nếu sau thời hạn thông báo mà doanh nghiệp chưa hoàn thành nghĩa vụ, thủ trưởng cơ quan quản lý thuế ban hành quyết định cưỡng chế theo biện pháp phù hợp quy định tại Chương VI Nghị định 252/2026/NĐ-CP. Quyết định cưỡng chế được gửi trực tiếp đến doanh nghiệp và các bên liên quan như ngân hàng, cơ quan hải quan để phối hợp tổ chức thi hành.
3.2. Hướng dẫn tra cứu thông tin cưỡng chế nợ thuế trên trang Cục Thuế
Tổng cục Thuế trước đây đã được tổ chức lại thành Cục Thuế trực thuộc Bộ Tài chính, tiếp tục vận hành Cổng thông tin điện tử ngành Thuế và ứng dụng eTax, eTax Mobile phục vụ tra cứu nghĩa vụ thuế. Doanh nghiệp đăng nhập bằng mã số thuế để kiểm tra số tiền thuế nợ, tình trạng cưỡng chế và danh sách công khai người nộp thuế bị áp dụng biện pháp cưỡng chế theo định kỳ. Việc chủ động tra cứu thường xuyên giúp kế toán doanh nghiệp phát hiện sớm khoản nợ phát sinh, tránh để kéo dài đến ngưỡng bị áp dụng biện pháp cưỡng chế nghiêm trọng.
3.3. Phương án xử lý và thủ tục gỡ bỏ quyết định cưỡng chế thuế cho doanh nghiệp
Theo khoản 2 Điều 49 Luật Quản lý thuế 2025, biện pháp cưỡng chế chấm dứt hiệu lực khi số tiền thuế nợ đã được nộp đủ vào ngân sách nhà nước, hoặc khi cơ quan có thẩm quyền ban hành văn bản miễn, giảm, không thu, cho nộp dần hay gia hạn nộp thuế. Doanh nghiệp cũng có thể được gỡ bỏ cưỡng chế khi có văn bản đề nghị chấm dứt hiệu lực quyết định cưỡng chế từ cơ quan nhà nước có thẩm quyền.
Trường hợp bị tạm hoãn xuất cảnh, cơ quan thuế cập nhật hủy bỏ ngay sau khi nhận được xác nhận doanh nghiệp đã hoàn thành nghĩa vụ nộp thuế còn nợ.
4. Dịch vụ luật sư tư vấn và giải quyết cưỡng chế thuế tại LCP Law Firm
LCP Law Firm hỗ trợ doanh nghiệp xử lý toàn diện các vấn đề pháp lý phát sinh từ cưỡng chế thuế VAT, bao gồm:
- Rà soát hồ sơ thuế, xác định chính xác số tiền thuế nợ, tiền chậm nộp và căn cứ pháp lý của quyết định cưỡng chế.
- Soạn thảo văn bản khiếu nại, kiến nghị đối với quyết định cưỡng chế thuế chưa đúng trình tự, thủ tục.
- Đại diện doanh nghiệp làm việc với cơ quan thuế để thương lượng lộ trình xử lý nợ thuế và gỡ bỏ biện pháp cưỡng chế.
- Hỗ trợ thủ tục hủy bỏ tạm hoãn xuất cảnh cho người đại diện theo pháp luật sau khi hoàn thành nghĩa vụ thuế.
- Tư vấn phòng ngừa rủi ro cưỡng chế thông qua kiểm soát nội bộ về kê khai và nộp thuế VAT định kỳ.
Kết luận
Doanh nghiệp cần chủ động theo dõi nghĩa vụ thuế VAT và xử lý kịp thời trước khi bị áp dụng các hình thức cưỡng chế do vi phạm thuế theo Luật Quản lý thuế 2025. LCP Law Firm đồng hành cùng doanh nghiệp trong suốt quá trình xử lý nợ thuế và giải quyết cưỡng chế.
Quý khách hàng có nhu cầu tư vấn vui lòng liên hệ Hotline 0962275827 để được hỗ trợ kịp thời.
