Những nội dung cơ bản trong giải quyết vụ án tranh chấp chia di sản thừa kế bao gồm xác định người thừa kế, tài sản thừa kế, phần thừa kế của từng người và thủ tục tố tụng tại Tòa án. Tranh chấp phát sinh khi các bên không thống nhất về quyền thừa kế theo di chúc hoặc theo pháp luật, về phạm vi tài sản di sản, hoặc về tỷ lệ phân chia. Tòa án thụ lý vụ án sau khi nhận đơn khởi kiện hợp lệ và tiến hành xác minh các yếu tố để ra phán quyết. Bài viết phân tích các nội dung mà Tòa án và đương sự cần thực hiện trong quá trình giải quyết loại tranh chấp này.
1. Xác định thời điểm mở thừa kế và thời hiệu khởi kiện
Theo khoản 1 Điều 611 Bộ luật Dân sự 2015 thời điểm mở thừa kế là thời điểm người có tài sản chết. Trường hợp Tòa án tuyên bố một người là đã chết thì thời điểm mở thừa kế là ngày được xác định tại khoản 2 Điều 71 của Bộ luật Dân sự 2015. Đối chiếu sang khoản 2 Điều 71 Bộ luật Dân sự 2015 căn cứ vào các trường hợp quy định tại khoản 1 Điều này, Tòa án xác định ngày chết của người bị tuyên bố là đã chết.
Việc xác lập thời điểm này có vai trò quyết định trong việc xác lập phạm vi tài sản người chết để lại, xác định chủ thể có quyền thừa kế, tính toán thời hiệu khởi kiện và lựa chọn quy định pháp luật áp dụng cho việc giải quyết các tranh chấp liên quan đến thừa kế.
Theo Điều 184 Bộ luật Tố tụng Dân sự và khoản 2 Điều 149 Bộ luật Dân sự 2015, Tòa án chỉ vận dụng quy định về thời hiệu khởi kiện khi có đương sự đề nghị áp dụng.
Khi đương sự đề nghị áp dụng thời hiệu đúng theo quy định, cần làm rõ thời điểm bắt đầu mở thừa kế (điểm khởi đầu của thời hiệu khởi kiện) và ngày nộp đơn khởi kiện để xác định thời hiệu còn hiệu lực hay đã hết hạn. Trong quá trình xác định thời hiệu khởi kiện về thừa kế, cần chú ý các quy định về khoảng thời gian không được tính vào thời hiệu khởi kiện như trường hợp bất khả kháng hoặc trở ngại khách quan, cùng với các quy định về việc tính lại thời hiệu khởi kiện theo Bộ luật Dân sự.
2. Xác định di sản thừa kế, giá trị di sản, hiện trạng và quá trình quản lý
Di sản thừa kế được phân bổ cho người thừa kế là phần tài sản còn lại sau khi hoàn thành các nghĩa vụ về tài sản mà người chết để lại. Để giải quyết vụ việc tranh chấp phân chia di sản thừa kế, cần làm rõ phạm vi di sản bao gồm những gì, giá trị của tài sản có tranh chấp ra sao, xác định thực tế khối tài sản hiện được sử dụng như thế nào, và xem xét yêu cầu của đương sự để phân chia di sản hợp lý.
Cần xác lập hiện trạng của di sản thừa kế, nguồn gốc hình thành, quá trình biến động và tình trạng hiện tại của từng loại di sản. Đồng thời cần đánh giá công sức của người duy trì và phát triển tài sản là di sản, công sức của người chăm sóc người để lại di sản, việc tổ chức tang lễ và các nghi lễ thờ cúng liên quan đến người đã khuất. Cần làm rõ di sản hiện do ai nắm giữ và được sử dụng ra sao, ý kiến và yêu cầu của người quản lý di sản về việc ghi nhận công sức quản lý.
Để làm rõ các vấn đề trên, cần nghiên cứu các văn bản ghi ý kiến, bản tự khai, biên bản ghi lời khai của đương sự, văn bản xác nhận, cung cấp chứng cứ, biên bản thẩm định tại chỗ, biên bản xác định hiện trạng tài sản, đo đạc nhà đất, vị trí, kích thước, người đang quản lý sử dụng, biên bản định giá và thẩm định giá tài sản.
3. Xác định hàng thừa kế
Cần xác định những người thuộc diện thừa kế được hưởng di sản theo pháp luật (các hàng thừa kế), người thừa kế không phụ thuộc vào nội dung di chúc, người không được hưởng thừa kế, người từ bỏ quyền thừa kế, thừa kế thế vị, các trường hợp khác như con nuôi, con riêng, con ngoài giá thú.
Việc xác định rõ và đầy đủ người thuộc diện thừa kế là vấn đề có ý nghĩa quan trọng vì thực tế có trường hợp khi giải quyết tranh chấp thừa kế, Tòa án xác định không đầy đủ người thuộc diện thừa kế, ảnh hưởng đến quyền và lợi ích hợp pháp của những người này. Việc xác định chính xác hàng thừa kế là căn cứ quan trọng để phân chia di sản thừa kế theo pháp luật.
Ngoài ra cũng cần lưu ý đến các rường hợp vợ chồng đã phân chia tài sản chung, vợ chồng đang yêu cầu ly hôn hoặc đã kết hôn với người khác và trường hợp một người có nhiều vợ, nhiều chồng trước trong khoảng thời gian từ năm 1954 đến 1975.
Những người thừa kế cùng hàng được hưởng phần di sản ngang nhau. Những người ở hàng thừa kế sau chỉ được hưởng thừa kế nếu không còn ai ở hàng thừa kế trước do đã qua đời, không có quyền hưởng di sản, bị truất quyền hưởng di sản hoặc từ chối nhận di sản. Nếu không có ai là người thừa kế ở hàng thừa kế thứ ba thì di sản sẽ thuộc về Nhà nước.
4. Xem xét tính hợp pháp của di chúc
Trường hợp tranh chấp phân chia di sản thừa kế theo di chúc, cần xác định trước khi qua đời, người để lại di sản có lập di chúc hay không. Đó là di chúc miệng hay di chúc bằng văn bản (không có người làm chứng, có người làm chứng, có công chứng hoặc chứng thực, lập tại cơ quan công chứng hoặc tại Ủy ban nhân dân xã, phường, thị trấn) và xác định tính hợp pháp của di chúc. Di chúc hợp pháp là di chúc tuân thủ đầy đủ các điều kiện pháp luật quy định. Cần xem xét di chúc có đáp ứng các điều kiện để di chúc hợp pháp theo quy định tại Điều 630 Bộ luật Dân sự 2015
Lưu ý: trường hợp di chúc không hợp pháp thì không chấp nhận thừa kế theo di chúc mà phải phân chia thừa kế theo pháp luật. Trường hợp di chúc bị thất lạc hoặc bị hư hại đến mức không thể hiện được đầy đủ ý chí của người để lại di chúc và cũng không có bằng chứng nào chứng minh được ý nguyện đích thực của người lập di chúc, thì coi như không có di chúc và áp dụng quy định về thừa kế theo pháp luật để phân chia di sản.
5. Xác định rõ nguyên nhân tranh chấp và hoàn cảnh của các đương sự
Trên cơ sở xem xét giá trị và hiện trạng di sản thừa kế có tranh chấp, hoàn cảnh, yêu cầu của đương sự, có hay không việc các đương sự thỏa thuận về việc phân chia di sản thừa kế. Trường hợp các đương sự thỏa thuận về việc phân chia di sản thừa kế, cần xem xét thỏa thuận đó có hợp pháp không và có nhằm trốn tránh nghĩa vụ tài sản với người thứ ba hay không.
Cần xem xét yêu cầu của các đương sự về việc hưởng di sản thừa kế bằng hiện vật hay bằng giá trị (tiền), xem xét điều kiện và hoàn cảnh của những người hưởng thừa kế, thực trạng di sản để đề xuất phương án phân chia di sản phù hợp.
6. Xác định các căn cứ pháp luật liên quan để giải quyết vụ án
Đối với các vụ việc tranh chấp phân chia di sản thừa kế liên quan đến quyền sử dụng đất, cần xem xét một số điều kiện như: đã có giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, chưa được cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, không có tranh chấp quyền sử dụng đất với người khác, quyền sử dụng đất không bị kê biên. Khi đánh giá chứng cứ và áp dụng pháp luật để giải quyết tranh chấp, cần lưu ý không chỉ xem xét nguồn gốc đất mà phải xem xét và nghiên cứu cả quá trình sử dụng đất, kê khai xin cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất của đương sự, xem xét các quy định về bảo đảm của Nhà nước đối với người sử dụng đất.
Khi giải quyết yêu cầu phân chia thừa kế của nguyên đơn, bị đơn, phải đảm bảo cả quyền lợi của người liên quan trong vụ kiện (Ngân hàng, chủ nợ, tài sản chung liên quan đến quyền lợi của người thứ ba).
7. Về từ chối nhận di sản
Khi phân chia thừa kế phải lưu ý đến ý chí của người thừa kế. Người thừa kế có quyền quyết định nhận di sản hay không nhận di sản. Quy định này nhằm bảo đảm quyền tự định đoạt của người thừa kế trong việc từ chối nhận di sản, không mang tính chất áp đặt, hạn chế quyền của người thừa kế, phù hợp với nguyên tắc của pháp luật dân sự, đảm bảo quyền và tạo thuận lợi cho người thừa kế quyết định việc từ chối nhận di sản thừa kế. Khi người được hưởng thừa kế từ chối nhận di sản, cần xem xét việc từ chối di sản có nhằm trốn tránh
Từ chối nhận di sản được quy định tại Điều 620 Bộ luật Dân sự 2015, cụ thể:
- Người thừa kế có quyền từ chối nhận di sản, trừ trường hợp việc từ chối nhằm trốn tránh việc thực hiện nghĩa vụ tài sản của mình đối với người khác.
- Việc từ chối nhận di sản phải được lập thành văn bản và gửi đến người quản lý di sản, những người thừa kế khác, người được giao nhiệm vụ phân chia di sản để biết.
- Việc từ chối nhận di sản phải được thể hiện trước thời điểm phân chia di sản.
8. Luật sư tư vấn giải quyết tranh chấp di sản thừa kế
Luật sư đóng vai trò quan trọng trong hỗ trợ Quý khách hàng giải quyết tranh chấp di sản thừa kế. Các dịch vụ pháp lý mà luật sư cung cấp bao gồm:
- Tư vấn về quyền và nghĩa vụ của người thừa kế theo di chúc hoặc theo pháp luật
- Nghiên cứu và đánh giá tính hợp pháp của di chúc, xác định các vấn đề pháp lý có thể phát sinh trong quá trình thừa kế
- Soạn thảo đơn khởi kiện, đơn yêu cầu và các văn bản tố tụng khác
- Thu thập, hệ thống hóa chứng cứ chứng minh quyền thừa kế, tài sản di sản và phần thừa kế của Quý khách
- Đại diện cho Quý khách tại các phiên họp hòa giải, phiên tòa sơ thẩm và phúc thẩm
- Phân tích bản án, tư vấn về quyền kháng cáo, kháng nghị nếu Quý khách không đồng ý với bản án
- Hỗ trợ lập hồ sơ yêu cầu thi hành án và theo dõi quá trình thi hành án để đảm bảo Quý khách nhận được phần di sản theo bản án
- Tư vấn về thủ tục chuyển quyền sở hữu tài sản sau khi có bản án có hiệu lực pháp luật
- Đàm phán, hòa giải với các bên liên quan để tìm phương án giải quyết thỏa đáng, tiết kiệm thời gian và chi phí cho Quý khách
Kết luận
Giải quyết vụ án tranh chấp chia di sản thừa kế đòi hỏi sự hiểu biết sâu về pháp luật dân sự, tố tụng dân sự và khả năng phân tích các vấn đề phức tạp liên quan đến quan hệ gia đình, quyền sở hữu tài sản. Quý khách cần nắm rõ các nội dung về xác định người thừa kế, phạm vi tài sản di sản, phần thừa kế và thủ tục tố tụng để bảo vệ quyền lợi hợp pháp của mình. Luật LCP cung cấp dịch vụ tư vấn và đại diện pháp lý trong các vụ án tranh chấp di sản thừa kế với đội ngũ luật sư giàu kinh nghiệm, cam kết mang lại giải pháp tối ưu cho Quý khách. Quý khách vui lòng liên hệ Hotline: 0962275827 để được tư vấn cụ thể và hỗ trợ kịp thời.
