Trách nhiệm đối với hàng hóa không phù hợp với hợp đồng được quy định tại Luật Thương mại 2005, tạo khung pháp lý bảo vệ quyền lợi các bên trong giao dịch thương mại. Điều 39 và Điều 40 Luật Thương mại 2005 xác định tiêu chí đánh giá hàng hóa không phù hợp và trách nhiệm của bên bán. Việc hiểu rõ các quy định này giúp doanh nghiệp và cá nhân xử lý tranh chấp hiệu quả khi hàng hóa giao nhận không đáp ứng yêu cầu hợp đồng.
1. Thế nào là hàng hóa không phù hợp với hợp đồng?
Hàng hóa không phù hợp với hợp đồng là trường hợp hàng hóa giao nhận không đáp ứng các tiêu chí đã thỏa thuận trong hợp đồng mua bán. Theo Điều 39 Luật Thương mại 2005, khi hợp đồng không có quy định cụ thể về chất lượng hàng hóa, thì hàng hóa được coi là không phù hợp với hợp đồng trong các trường hợp được quy định tại khoản 1 Điều 39 Luật Thương mại 2005. Việc xác định hàng hóa không phù hợp với hợp đồng dựa trên những tiêu chí khách quan được pháp luật quy định rõ ràng. Cụ thể
- Không phù hợp với mục đích sử dụng thông thường của các hàng hoá cùng chủng loại;
- Không phù hợp với bất kỳ mục đích cụ thể nào mà bên mua đã cho bên bán biết hoặc bên bán phải biết vào thời điểm giao kết hợp đồng;
- Không bảo đảm chất lượng như chất lượng của mẫu hàng hoá mà bên bán đã giao cho bên mua;
- Không được bảo quản, đóng gói theo cách thức thông thường đối với loại hàng hoá đó hoặc không theo cách thức thích hợp để bảo quản hàng hoá trong trường hợp không có cách thức bảo quản thông thường
Ví dụ, bên mua thông báo cần máy in có thể in khổ A3 để phục vụ công việc thiết kế, nhưng máy in được giao chỉ có thể in khổ A4.
Chất lượng hàng hóa so với mẫu đã xuất trình là tiêu chí quan trọng trong giao dịch thương mại. Sự khác biệt về màu sắc, kích thước, vật liệu hoặc tính năng so với mẫu có thể được coi là không phù hợp với hợp đồng.
2. Trách nhiệm đối với hàng hóa không phù hợp với hợp đồng
Trách nhiệm của bên bán khi hàng hóa không phù hợp với hợp đồng được quy định chi tiết tại Điều 40 Luật Thương mại 2005. Bên bán phải chịu trách nhiệm đối với hàng hóa không phù hợp với hợp đồng trừ trường hợp các bên có thỏa thuận khác hoặc có các tình huống miễn trừ theo quy định pháp luật. Việc xác định trách nhiệm này tạo cơ sở pháp lý để bên mua yêu cầu bên bán khắc phục hậu quả.
Trừ trường hợp các bên có thoả thuận khác, trách nhiệm đối với hàng hóa không phù hợp với hợp đồng được quy định như sau:
- Bên bán không chịu trách nhiệm về bất kỳ khiếm khuyết nào của hàng hoá nếu vào thời điểm giao kết hợp đồng bên mua đã biết hoặc phải biết về những khiếm khuyết đó;
- Trừ trường hợp quy định tại khoản 1 Điều 40 Luật Thương mại 2005 trong thời hạn khiếu nại theo quy định của Luật này, bên bán phải chịu trách nhiệm về bất kỳ khiếm khuyết nào của hàng hoá đã có trước thời điểm chuyển rủi ro cho bên mua, kể cả trường hợp khiếm khuyết đó được phát hiện sau thời điểm chuyển rủi ro;
- Bên bán phải chịu trách nhiệm về khiếm khuyết của hàng hóa phát sinh sau thời điểm chuyển rủi ro nếu khiếm khuyết đó do bên bán vi phạm hợp đồng.
Bên mua có quyền từ chối nhận hàng nếu hàng hoá không phù hợp với hợp đồng theo quy định tại khoản 1 Điều 40 Luật Thương mại 2005
3. Các phương thức giải quyết tranh chấp hàng hóa không phù hợp với hợp đồng
Tranh chấp về hàng hóa không phù hợp với hợp đồng có thể được giải quyết thông qua nhiều phương thức khác nhau tùy theo thoả thuận của các bên. Phương thức thương lượng, hòa giải là bước đầu tiên được khuyến khích để tiết kiệm thời gian và chi phí cho các bên tranh chấp. Khi các phương thức này không hiệu quả, các bên có thể sử dụng trọng tài thương mại hoặc khởi kiện tại tòa án nhân dân có thẩm quyền.
>>> Xem thêm: Luật sư Tranh Tụng
3.1. Thương lượng trực tiếp giữa các bên:
Thương lượng là phương thức giải quyết tranh chấp đơn giản và hiệu quả nhất khi hàng hóa không phù hợp với hợp đồng. Các bên có thể tự do thỏa thuận về cách thức khắc phục, mức độ bồi thường và thời hạn thực hiện mà không cần can thiệp của bên thứ ba. Phương thức này giúp duy trì mối quan hệ hợp tác lâu dài giữa các doanh nghiệp và tiết kiệm chi phí giải quyết tranh chấp. Kết quả thương lượng thành công thường được lập thành văn bản để làm căn cứ thực hiện.
3.2. Hòa giải tại Trung tâm Hòa giải Thương mại
Căn cứ khoản 1 Điều 3 Nghị định 22/2017/NĐ-CP thì hòa giải thương mại là phương thức giải quyết tranh chấp thương mại do các bên thỏa thuận và được hòa giải viên thương mại làm trung gian hòa giải hỗ trợ giải quyết tranh chấp theo quy định của Nghị định này.
Tranh chấp được giải quyết bằng hòa giải thương mại nếu các bên có thỏa thuận hòa giải. Các bên có thể thỏa thuận giải quyết tranh chấp bằng hòa giải trước, sau khi xảy ra tranh chấp hoặc tại bất cứ thời điểm nào của quá trình giải quyết tranh chấp
Thủ tục hòa giải tương đối đơn giản, thời gian giải quyết nhanh chóng và chi phí hợp lý so với kiện tụng. Theo khoản 4 Điều 15 Nghị định 22/2017/NĐ-CP thì trường hợp không đạt được kết quả hòa giải thành, các bên có quyền tiếp tục hòa giải hoặc yêu cầu Trọng tài hoặc Tòa án giải quyết tranh chấp theo quy định của pháp luật.
Ngoài ra theo Điều 16 Nghị định 22/2017/NĐ-CP thì văn bản về kết quả hòa giải thành được xem xét công nhận theo quy định của pháp luật tố tụng dân sự
3.3. Trọng tài thương mại
Giải quyết tranh chấp bằng trọng tài thương mại tại Trung tâm Trọng tài thương mại là lựa chọn phù hợp cho các tranh chấp phức tạp. Trọng tài viên có chuyên môn sâu về luật thương mại và kinh nghiệm xử lý các vụ việc tương tự, đảm bảo quyết định có tính chuyên nghiệp cao. Phán quyết trọng tài có hiệu lực pháp lý tương đương bản án của tòa án và được thi hành theo quy định của pháp luật. Thời gian giải quyết trọng tài thường ngắn hơn so với kiện tụng tại tòa án.
Tuy nhiên, khi muốn giải quyết tranh chấp thông qua Trọng tài thì cần lưu ý đến Điều kiện giải quyết tranh chấp bằng Trọng tài được quy định tại Điều 5 Luật Trọng tài Thương mại 2010
- Tranh chấp được giải quyết bằng Trọng tài nếu các bên có thoả thuận trọng tài. Thỏa thuận trọng tài có thể được lập trước hoặc sau khi xảy ra tranh chấp.
- Trường hợp một bên tham gia thoả thuận trọng tài là cá nhân chết hoặc mất năng lực hành vi, thoả thuận trọng tài vẫn có hiệu lực đối với người thừa kế hoặc người đại diện theo pháp luật của người đó, trừ trường hợp các bên có thoả thuận khác.
- Trường hợp một bên tham gia thỏa thuận trọng tài là tổ chức phải chấm dứt hoạt động, bị phá sản, giải thể, hợp nhất, sáp nhập, chia, tách hoặc chuyển đổi hình thức tổ chức, thỏa thuận trọng tài vẫn có hiệu lực đối với tổ chức tiếp nhận quyền và nghĩa vụ của tổ chức đó, trừ trường hợp các bên có thoả thuận khác.
>>> Xem thêm: Dịch vụ luật sư tham gia tố tụng trọng tài
3.4. Khởi kiện tại Tòa án nhân dân:
Khi các phương thức khác không thành công, các bên có quyền khởi kiện tại Tòa án nhân dân có thẩm quyền để giải quyết tranh chấp. Tòa án sẽ xem xét toàn diện các chứng cứ, lập luận của các bên và áp dụng pháp luật để đưa ra bản án cuối cùng. Bản án của tòa án có hiệu lực pháp lý cao nhất và được cơ quan thi hành án dân sự bảo đảm thi hành. Tuy nhiên, thủ tục tố tụng tại tòa án thường phức tạp, tốn thời gian và chi phí cao.
Căn cứ theo khoản 3 Điều 26; khoản 1 Điều 30 và điểm a, điểm b khoản 1 Điều 35 Bộ luật Tố tụng Dân sự 2015 (được sửa đổi bởi Khoản 2 Điều 1 Luật sửa đổi Bộ luật Tố tụng dân sự, Luật Tố tụng hành chính, Luật Tư pháp người chưa thành niên, Luật Phá sản và Luật Hòa giải, đối thoại tại tòa án 2025) thì từ 01/7/2025 Tòa án Nhân dân khu vực sẽ có thẩm quyền giải quyết tranh chấp hợp đồng mua bán hàng hóa
Hồ sơ khởi kiện tại tòa án được hướng dẫn theo khoản 4 và khoản 5 Điều 189 Bộ luật Tố tụng Dân sự 2015. Quy trình các bước giải quyết tranh chấp về cơ bản gồm các bước sau:
- Bước 1: Nộp đơn khởi kiện
- Bước 2: Tòa án tiếp nhận, xem xét và xử lý đơn khởi kiện
- Bước 3: Đóng tạm ứng án phí (nếu có) và thụ lý vụ án
- Bước 4: Giai đoạn chuẩn bị xét xử
- Bước 5: Mở phiên tòa sơ thẩm, xét xử và tuyên án
- Bước 6: Xét xử phúc thẩm nếu có Kháng cáo, kháng nghị
4. Dịch vụ luật sư giải quyết tranh chấp hàng hóa không phù hợp với hợp đồng
- Tư vấn pháp lý về quyền và nghĩa vụ của các bên trong hợp đồng mua bán hàng hóa
- Đánh giá tính phù hợp của hàng hóa với các điều khoản đã thỏa thuận trong hợp đồng
- Xác định trách nhiệm pháp lý của bên vi phạm và các biện pháp khắc phục hậu quả
- Soạn thảo văn bản thông báo vi phạm hợp đồng và yêu cầu bồi thường thiệt hại
- Đại diện khách hàng trong các cuộc thương lượng với bên đối tác để tìm giải pháp hòa giải
- Chuẩn bị hồ sơ, tài liệu và chứng cứ phục vụ cho việc giải quyết tranh chấp
- Đại diện tại các cơ quan hòa giải, trọng tài hoặc tòa án theo yêu cầu của khách hàng
- Hỗ trợ quá trình thi hành quyết định hòa giải, phán quyết trọng tài hoặc bản án của tòa án
- Tư vấn về các biện pháp phòng ngừa rủi ro trong giao dịch thương mại tương lai
- Soạn thảo và rà soát hợp đồng mua bán
Việc nắm vững quy định về trách nhiệm đối với hàng hóa không phù hợp với hợp đồng theo Luật Thương mại 2005 giúp các bên bảo vệ quyền lợi hiệu quả trong giao dịch. Khi phát sinh tranh chấp, Quý khách hàng cần tìm kiếm sự hỗ trợ từ luật sư chuyên nghiệp để có chiến lược giải quyết phù hợp. Luật LCP cam kết cung cấp dịch vụ tư vấn pháp lý chất lượng cao và đại diện khách hàng trong mọi thủ tục giải quyết tranh chấp. Liên hệ Hotline: 0962275827 để được tư vấn miễn phí và hỗ trợ kịp thời.
