Định giá tài sản phi tiền mặt khi góp vốn vào doanh nghiệp là bước bắt buộc khi thành viên, cổ đông dùng bất động sản, máy móc, quyền sở hữu trí tuệ hoặc công nghệ thay cho tiền mặt để tạo thành vốn điều lệ.
Bài viết dưới đây, Luật LCP trình bày nguyên tắc, phương pháp và hậu quả pháp lý khi định giá tài sản góp vốn không chính xác.
1. Nguyên tắc định giá tài sản góp vốn phi tiền mặt cho doanh nghiệp
Định giá tài sản phi tiền mặt khi góp vốn vào doanh nghiệp tuân theo nguyên tắc tại Điều 36 Luật Doanh nghiệp 2020. Ba trường hợp dưới đây xác định chủ thể có thẩm quyền thực hiện việc định giá tài sản vốn góp.
1.1. Trường hợp các thành viên sáng lập tự thỏa thuận định giá tài sản vốn góp
Khi thành lập doanh nghiệp, tài sản góp vốn có thể được các thành viên, cổ đông sáng lập định giá theo nguyên tắc đồng thuận, nghĩa là các thành viên, cổ đông sáng lập phải nhất trí về giá trị tài sản được ghi nhận.
Các thành viên, cổ đông sáng lập nên lập biên bản định giá, ghi nhận đầy đủ thông tin tài sản, giá trị được thống nhất và chữ ký của các bên liên quan để làm căn cứ chứng minh sự đồng thuận, đồng thời phục vụ việc ghi nhận tài sản góp vốn và giải quyết tranh chấp nếu phát sinh.
1.2. Yêu cầu thuê tổ chức thẩm định giá độc lập khi định giá tài sản phi tiền mặt
Theo Luật Giá số 16/2023/QH15, thẩm định giá là hoạt động tư vấn độc lập mang tính nghề nghiệp, xác định giá trị tài sản tại một thời điểm cụ thể theo chuẩn mực thẩm định giá Việt Nam, khác với việc định giá theo thỏa thuận giữa các bên.
Doanh nghiệp có thể thuê tổ chức thẩm định giá độc lập để định giá tài sản góp vốn, đặc biệt với tài sản có giá trị lớn, tài sản vô hình hoặc tài sản khó xác định giá trị thị trường.
Trường hợp tổ chức thẩm định giá định giá, giá trị tài sản góp vốn phải được trên 50% số thành viên, cổ đông sáng lập chấp thuận mới được ghi nhận chính thức vào vốn điều lệ.
1.3. Trường hợp nào không cần thuê đơn vị thẩm định giá độc lập khi góp vốn
Khi thành lập doanh nghiệp, các thành viên, cổ đông sáng lập có thể tự định giá tài sản góp vốn theo nguyên tắc đồng thuận mà không cần thuê tổ chức thẩm định giá bên ngoài.
Đối với tài sản góp vốn trong quá trình hoạt động của công ty, việc định giá do chủ sở hữu, Hội đồng thành viên hoặc Hội đồng quản trị và người góp vốn thỏa thuận, hoặc do tổ chức thẩm định giá thực hiện. Trường hợp thuê tổ chức thẩm định giá, kết quả định giá phải được người góp vốn và chủ sở hữu, Hội đồng thành viên hoặc Hội đồng quản trị chấp thuận theo quy định tại khoản 3 Điều 36 Luật Doanh nghiệp 2020.
2. Phương pháp định giá đối với từng loại tài sản phi tiền mặt
Định giá tài sản phi tiền mặt khi góp vốn vào doanh nghiệp áp dụng phương pháp khác nhau tùy tính chất hữu hình hoặc vô hình của tài sản. Ba bước dưới đây mô tả quy trình định giá phổ biến mà doanh nghiệp cần thực hiện.
2.1. Quy trình định giá tài sản là bất động sản, máy móc và thiết bị hữu hình
Đối với bất động sản, máy móc và thiết bị hữu hình, việc định giá thường dựa trên phương pháp so sánh giá thị trường của tài sản tương đồng, phương pháp chi phí thay thế có tính đến khấu hao, hoặc kết hợp cả hai phương pháp tùy đặc điểm tài sản.
Người định giá cần thu thập chứng từ gốc, hóa đơn mua tài sản, biên bản kiểm định chất lượng và tham khảo giá thị trường tại thời điểm góp vốn để có căn cứ xác định giá trị hợp lý.
2.2. Phương pháp xác định giá trị tài sản vô hình, quyền sở hữu trí tuệ và công nghệ
Tài sản vô hình như nhãn hiệu, sáng chế, quyền tác giả đối với phần mềm hoặc bí quyết kỹ thuật có thể được định giá theo các cách tiếp cận phù hợp với đặc điểm của tài sản và quy định tại chuẩn mực thẩm định giá Việt Nam về thẩm định giá tài sản vô hình.
Đối với tài sản trí tuệ có khả năng tạo ra dòng tiền trong tương lai, cách tiếp cận từ thu nhập có thể được sử dụng để xác định giá trị thông qua việc quy đổi lợi ích kinh tế dự kiến mà tài sản mang lại về giá trị hiện tại. Việc lựa chọn phương pháp định giá cần căn cứ vào đặc điểm tài sản, mục đích định giá và mức độ sẵn có, tin cậy của thông tin phục vụ định giá.
2.3. Lập biên bản định giá tài sản và hoàn thiện hồ sơ bàn giao cho doanh nghiệp
Sau khi hoàn tất định giá, các bên lập biên bản định giá tài sản ghi rõ loại tài sản, phương pháp định giá áp dụng, giá trị được xác định và chữ ký của các bên liên quan.
Biên bản định giá cần đi kèm hồ sơ chứng minh căn cứ định giá, gồm báo cáo thẩm định giá nếu có, chứng thư thẩm định giá, hoặc tài liệu tham chiếu giá thị trường được các thành viên, cổ đông sáng lập sử dụng khi tự thỏa thuận định giá.
3. Hậu quả pháp lý khi định giá tài sản phi tiền mặt sai lệch giá trị thực tế
Định giá tài sản phi tiền mặt khi góp vốn vào doanh nghiệp không chính xác kéo theo hậu quả pháp lý khác nhau tùy tài sản được định giá cao hơn hay thấp hơn giá trị thực tế.
3.1. Trách nhiệm liên đới đền bù khi cố tình định giá tài sản cao hơn thực tế
Trường hợp tài sản góp vốn khi thành lập doanh nghiệp được định giá cao hơn giá trị thực tế tại thời điểm góp vốn, các thành viên, cổ đông sáng lập cùng liên đới góp thêm bằng số chênh lệch giữa giá trị được định giá và giá trị thực tế của tài sản.
Đối với tài sản góp vốn trong quá trình hoạt động của doanh nghiệp, người góp vốn và các chủ thể có thẩm quyền tham gia định giá theo khoản 3 Điều 36 Luật Doanh nghiệp 2020 phải thực hiện trách nhiệm liên đới tương ứng nếu tài sản được định giá cao hơn giá trị thực tế.
3.2. Rủi ro về chi phí khấu hao và thuế khi định giá tài sản thấp hơn thực tế
Trường hợp tài sản góp vốn được định giá thấp hơn giá trị thực tế, giá trị tài sản được ghi nhận trong sổ sách kế toán có thể thấp hơn giá trị thị trường tại thời điểm góp vốn. Đối với tài sản cố định đủ điều kiện trích khấu hao, việc xác định giá trị tài sản góp vốn có thể ảnh hưởng đến nguyên giá ghi nhận và chi phí khấu hao được trừ khi tính thuế thu nhập doanh nghiệp, tùy thuộc vào các quy định về kế toán và thuế có liên quan.
Về phía người góp vốn, nếu các bên xác định giá trị phần vốn góp dựa trên mức định giá thấp hơn thực tế thì quyền và lợi ích của người góp vốn có thể bị ảnh hưởng, bao gồm tỷ lệ sở hữu, quyền biểu quyết và quyền phân chia lợi nhuận.
3.3. Xử phạt hành chính và nghĩa vụ tài chính phát sinh do định giá sai tài sản
Trường hợp định giá tài sản góp vốn sai lệch dẫn đến hành vi kê khai không trung thực, không chính xác vốn điều lệ hoặc hành vi vi phạm khác thuộc trường hợp bị xử phạt, doanh nghiệp có thể bị xử phạt hành chính theo Nghị định số 122/2021/NĐ-CP, được sửa đổi, bổ sung bởi Nghị định số 288/2026/NĐ-CP.
Ngoài chế tài hành chính nếu có, trường hợp tài sản được định giá cao hơn giá trị thực tế, các chủ thể có liên quan phải thực hiện trách nhiệm góp thêm phần chênh lệch và bồi thường thiệt hại theo Điều 36 Luật Doanh nghiệp 2020.
4. Giải pháp kiểm soát rủi ro pháp lý khi thực hiện định giá tài sản
Doanh nghiệp nên chủ động xây dựng quy trình định giá minh bạch ngay từ giai đoạn soạn thảo Điều lệ công ty. Ba giải pháp dưới đây giúp doanh nghiệp phòng ngừa rủi ro pháp lý liên quan đến việc định giá tài sản vốn góp.
4.1. Quy định rõ tiêu chí định giá trong Điều lệ công ty và Hợp đồng góp vốn
Điều lệ công ty và hợp đồng góp vốn nên quy định cụ thể phương pháp định giá áp dụng cho từng loại tài sản, thẩm quyền phê duyệt kết quả định giá và trường hợp bắt buộc phải thuê tổ chức thẩm định giá độc lập.
Quy định rõ tiêu chí định giá giúp các thành viên, cổ đông có căn cứ thống nhất khi phát sinh tài sản góp vốn mới trong quá trình công ty hoạt động, tránh tranh cãi kéo dài về phương pháp áp dụng.
4.2. Lưu giữ đầy đủ chứng từ chứng minh giá trị thị trường của tài sản vốn góp
Doanh nghiệp cần lưu giữ đầy đủ hóa đơn mua tài sản, hợp đồng mua bán trước đó, chứng thư thẩm định giá, báo cáo thẩm định giá và các tài liệu tham chiếu giá thị trường tại thời điểm định giá. Đối với tài sản vô hình, doanh nghiệp nên lưu giữ thêm tài liệu chứng minh khả năng tạo thu nhập của tài sản, làm căn cứ cho phương pháp định giá theo cách tiếp cận từ thu nhập.
4.3. Rà soát mọi tài sản phi tiền mặt trước khi ghi nhận tăng vốn điều lệ
Trước khi ghi nhận tăng vốn điều lệ bằng tài sản phi tiền mặt, doanh nghiệp nên rà soát toàn diện tình trạng pháp lý, quyền sở hữu và giá trị thị trường hiện hành của tài sản, không chỉ dựa vào kết quả định giá do một bên cung cấp.
Việc rà soát tài sản trước khi hoàn tất hồ sơ góp vốn giúp doanh nghiệp phát hiện sớm những chênh lệch giá trị bất thường, bảo đảm tính chính xác của việc ghi nhận vốn góp và hạn chế nguy cơ phát sinh tranh chấp hoặc trách nhiệm liên đới khi tài sản được định giá cao hơn giá trị thực tế.
>>> Xem thêm:Cách phòng ngừa vi phạm thuế VAT của doanh nghiệp ngành sản xuất
5. Dịch vụ tư vấn pháp lý doanh nghiệp tại Luật LCP
Luật LCP hỗ trợ Quý khách hàng từ khâu xác định phương pháp định giá đến hoàn thiện hồ sơ ghi nhận vốn điều lệ. Đội ngũ luật sư của Luật LCP thực hiện các công việc sau:
- Tư vấn lựa chọn phương thức định giá phù hợp giữa tự thỏa thuận và thuê tổ chức thẩm định giá độc lập.
- Rà soát hồ sơ pháp lý, tình trạng sở hữu của tài sản trước khi thực hiện định giá góp vốn.
- Soạn thảo biên bản định giá, hợp đồng góp vốn và hồ sơ bàn giao tài sản cho doanh nghiệp.
- Kết nối và làm việc với tổ chức thẩm định giá độc lập đối với tài sản có giá trị lớn hoặc tài sản vô hình.
- Tư vấn phương án xử lý khi phát hiện tài sản đã định giá cao hơn hoặc thấp hơn giá trị thực tế.
Kết luận
Định giá tài sản phi tiền mặt khi góp vốn vào doanh nghiệp cần thực hiện đúng nguyên tắc, đúng phương pháp và lưu giữ đầy đủ chứng từ để tránh rủi ro pháp lý cho cả người góp vốn và doanh nghiệp.
Luật LCP đồng hành cùng Quý khách hàng thực hiện định giá tài sản góp vốn đúng quy định pháp luật. Liên hệ hotline 0962275827 để được luật sư hỗ trợ trực tiếp.
