Hòa giải trước khi khởi kiện tranh chấp đất đai là thủ tục được quy định tại Luật Đất đai 2024. Việc thực hiện hòa giải tại Ủy ban nhân dân cấp xã nơi có đất tranh chấp trước khi các bên nộp đơn yêu cầu cơ quan nhà nước có thẩm quyền giải quyết là điều kiện tiên quyết. Các bên tranh chấp phải tuân thủ quy trình này theo quy định pháp luật để đảm bảo quyền lợi hợp pháp. Bài viết dưới đây sẽ phân tích cụ thể các quy định về hòa giải tranh chấp đất đai và trình tự thực hiện.
1. Khái niệm tranh chấp đất đai theo pháp luật hiện hành
Tranh chấp đất đai là tranh chấp về quyền, nghĩa vụ của người sử dụng đất giữa hai hoặc nhiều bên trong quan hệ đất đai theo quy định tại khoản 47 Điều 3 Luật Đất đai 2024. Quy định này kế thừa toàn bộ quy định tại khoản 24 Điều 3 Luật Đất đai 2013, thể hiện sự ổn định trong việc xác định khái niệm pháp lý này. Quyền và nghĩa vụ chung của người sử dụng đất được quy định tại Điều 26 Luật Đất đai 2024 và Điều 31 Luật Đất đai 2024 cùng những quyền và nghĩa vụ cụ thể khác theo quy định Luật Đất đai 2024.
Tranh chấp đất đai bao gồm các tranh chấp về quyền sử dụng đất và tranh chấp khác liên quan đến quyền sử dụng đất. Trên thực tế, tranh chấp đất đai thể hiện dưới nhiều hình thức đa dạng như tranh chấp về đòi lại quyền sử dụng đất, tranh chấp phân chia quyền sử dụng đất là tài sản thừa kế, tài sản chung vợ chồng, hộ gia đình. Tranh chấp ranh giới giữa các thửa đất, tranh chấp về hợp đồng, giao dịch liên quan đất đai cũng thuộc phạm vi này.
Tranh chấp đất đai chỉ được coi là “đất đang có tranh chấp” khi thỏa mãn điều kiện về quyền và nghĩa vụ của người sử dụng đất và đã được đưa ra cơ quan có thẩm quyền giải quyết. Trường hợp tranh chấp đất đai chưa được xử lý bởi các cơ quan có thẩm quyền hoặc đã được giải quyết bằng quyết định có hiệu lực thi hành thì không được coi là đất đang có tranh chấp.
2. Quy định pháp luật về hòa giải tranh chấp đất đai bắt buộc
Trước khi cơ quan nhà nước có thẩm quyền giải quyết tranh chấp đất đai quy định tại Điều 236 của Luật Đất đai 2024, các bên tranh chấp phải thực hiện hòa giải tại Ủy ban nhân dân cấp xã nơi có đất tranh chấp theo quy định tại khoản 2 Điều 235, Luật Đất đai 2024.
Khởi kiện tại Tòa án hoặc giải quyết tranh chấp tại UBND cấp có thẩm quyền là bước tiếp theo khi hòa giải không thành công. Theo khoản 2 Điều 3 Nghị quyết 04/2017/NQ-HĐTP, đối với tranh chấp ai là người có quyền sử dụng đất mà chưa được hòa giải tại UBND cấp xã thì được xác định là chưa có đủ điều kiện khởi kiện. Đối với tranh chấp khác liên quan đến quyền sử dụng đất như tranh chấp về giao dịch liên quan đến quyền sử dụng đất, tranh chấp về thừa kế quyền sử dụng đất, chia tài sản chung của vợ chồng là quyền sử dụng đất thì thủ tục hòa giải tại UBND cấp xã không phải là điều kiện khởi kiện vụ án.
Như vậy, đối với tranh chấp chấp ai là người có quyền sử dụng đất mà chưa được hòa giải tại UBND cấp xã thì được xác định là chưa có đủ điều kiện khởi kiện và bắt buộc phải thực hiện thủ tục hòa giải tại UBND cấp xã nơi có đất trước khi khởi kiện ra tòa án hoặc giải quyết tại cơ quan có thẩm quyền giải quyết tranh chấp đất đai.
3. Cơ quan có thẩm quyền thực hiện hòa giải tranh chấp đất đai
Ủy ban nhân dân cấp xã nơi có đất tranh chấp là cơ quan duy nhất có thẩm quyền thực hiện hòa giải tranh chấp đất đai theo quy định pháp luật. Sau khi nhận được đơn yêu cầu hòa giải tranh chấp đất đai, Chủ tịch Ủy ban nhân dân cấp xã có trách nhiệm thành lập Hội đồng giải quyết tranh chấp đất đai để thực hiện hòa giải.
Thành phần Hội đồng hòa giải tranh chấp đất đai bao gồm Chủ tịch hoặc Phó Chủ tịch Ủy ban nhân dân cấp xã là Chủ tịch Hội đồng, đại diện Ủy ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam cấp xã, công chức làm công tác địa chính. Cơ quan có chức năng quản lý đất đai cấp xã có trách nhiệm tham gia Hội đồng hòa giải tranh chấp đất đai theo quy định tại điểm e khoản 1 Điều 17 Nghị định 151/2025/NĐ-CP có hiệu lực từ ngày 07/01/2025. Người sinh sống lâu năm biết về nguồn gốc và quá trình sử dụng đối với thửa đất tranh chấp cũng có thể được mời tham gia nếu có.
Tùy từng trường hợp cụ thể, có thể mời đại diện tổ chức, cá nhân khác tham gia Hội đồng hòa giải tranh chấp đất đai. Điều này đảm bảo tính khách quan và đa dạng trong quá trình hòa giải, giúp các bên tranh chấp có thể tiếp cận được nhiều quan điểm khác nhau để tìm ra giải pháp hợp lý.
4. Trình tự thủ tục hòa giải tranh chấp đất đai tại Ủy ban nhân dân cấp xã
Hồ sơ yêu cầu giải quyết tranh chấp đất đai gồm đơn yêu cầu hòa giải tranh chấp đất đai (bản chính) và giấy tờ có liên quan đến việc sử dụng đất (công chứng/chứng thực). Người đề nghị nộp đơn yêu cầu hòa giải tranh chấp lên Ủy ban nhân dân xã để bắt đầu quá trình giải quyết.
Việc giải quyết tranh chấp đất đai tại Ủy ban nhân dân cấp xã được thực hiện trong thời hạn không quá 30 ngày kể từ ngày nhận được đơn yêu cầu hòa giải tranh chấp đất đai. Thời hạn này đảm bảo tính kịp thời trong việc giải quyết tranh chấp, tránh kéo dài gây ảnh hưởng đến quyền lợi của các bên. Các bước cơ bản để thực hiện thủ tục hòa giải tranh chấp đất đai tại UBND cấp xã
- Bước 1: Nộp hồ sơ yêu cầu hòa giải
- Bước 2: Tiếp nhận và thụ lý hồ sơ
- Bước 3: Thẩm tra, xác minh vụ việc
- Bước 4: Thành lập Hội đồng hòa giải
- Bước 5: Tổ chức cuộc họp hòa giải
- Bước 6: Lập biên bản hòa giải
Việc hòa giải phải được lập thành biên bản có chữ ký của các bên tham gia hòa giải và có xác nhận hòa giải thành hoặc hòa giải không thành của Ủy ban nhân dân cấp xã. Biên bản hòa giải được gửi đến các bên tranh chấp, lưu tại Ủy ban nhân dân cấp xã nơi có đất tranh chấp để làm căn cứ pháp lý cho các bước tiếp theo.
5. Hòa giải không thành thì phải làm sao
Nếu hòa giải không thành công, Ủy ban nhân dân cấp xã sẽ lập biên bản hòa giải không thành công và hướng dẫn các bên gửi đơn đến cơ quan có thẩm quyền giải quyết tiếp theo. Các bên tranh chấp nộp đơn yêu cầu giải quyết tranh chấp tại Ủy ban nhân dân cấp có thẩm quyền theo quy định hoặc khởi kiện tại Tòa án có thẩm quyền theo quy định của pháp luật về tố tụng dân sự.
Theo quy định tại Điều 236 Luật Đất đai 2024, thẩm quyền giải quyết tranh chấp đất đai được quy định cụ thể. Tranh chấp đất đai mà các bên có Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất hoặc các giấy tờ quy định tại Điều 137 của Luật Đất đai 2024 và tranh chấp về tài sản gắn liền với đất do Tòa án giải quyết.
Tranh chấp đất đai mà các bên không có Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất hoặc các giấy tờ quy định tại Điều 137 của Luật Đất đai 2024 thì các bên được phép lựa chọn một trong hai hình thức: nộp đơn yêu cầu giải quyết tại Ủy ban nhân dân cấp có thẩm quyền hoặc khởi kiện tại Tòa án. Tranh chấp giữa các bên phát sinh từ hoạt động thương mại liên quan đến đất đai do Tòa án giải quyết hoặc do Trọng tài thương mại Việt Nam quyết định.
6. Những lưu ý khi thực hiện hòa giải tranh chấp đất đai
Các bên tranh chấp cần chuẩn bị đầy đủ hồ sơ, tài liệu liên quan đến quyền sử dụng đất để việc hòa giải được tiến hành thuận lợi. Đơn yêu cầu hòa giải cần trình bày rõ ràng nội dung tranh chấp, yêu cầu của từng bên và mong muốn về kết quả hòa giải. Việc có mặt đầy đủ của các bên tranh chấp trong quá trình hòa giải là điều kiện bắt buộc theo quy định pháp luật.
Thời hạn thực hiện hòa giải không quá 30 ngày kể từ ngày nhận đơn yêu cầu hòa giải cần được các bên lưu ý để chủ động trong việc chuẩn bị và tham gia quá trình hòa giải. Nếu vượt quá thời hạn này mà chưa có kết quả, các bên có thể yêu cầu Ủy ban nhân dân cấp xã hoàn tất thủ tục để chuyển sang bước tiếp theo.
Việc thực hiện đúng quy trình hòa giải tại Ủy ban nhân dân cấp xã là điều kiện tiên quyết để khởi kiện tại Tòa án hoặc yêu cầu Ủy ban nhân dân cấp có thẩm quyền giải quyết tranh chấp. Biên bản hòa giải không thành là tài liệu quan trọng cần thiết khi nộp đơn khởi kiện hoặc đơn yêu cầu giải quyết tranh chấp.
Quý khách hàng nên tham khảo ý kiến của luật sư chuyên về đất đai để được tư vấn cụ thể về quyền lợi và nghĩa vụ trong quá trình hòa giải. Việc có luật sư đại diện hoặc tư vấn sẽ giúp bảo vệ quyền lợi hợp pháp và tránh những rủi ro pháp lý không mong muốn.
7. Dịch vụ luật sư hỗ trợ hòa giải và giải quyết tranh chấp đất đai
- Tư vấn về quyền và nghĩa vụ của các bên trong tranh chấp đất đai
- Chuẩn bị hồ sơ, tài liệu cần thiết cho quá trình hòa giải tại Ủy ban nhân dân cấp xã
- Đại diện Quý khách hàng tham gia các buổi hòa giải tranh chấp đất đai
- Soạn thảo các văn bản pháp lý liên quan đến thỏa thuận hòa giải
- Tư vấn về các phương án giải quyết tranh chấp phù hợp với từng trường hợp cụ thể
- Đại diện khởi kiện tại Tòa án khi hòa giải không thành
- Hỗ trợ thực hiện thủ tục đăng ký đất đai sau khi có kết quả hòa giải thành
- Tư vấn về quyền lợi và rủi ro pháp lý trong từng giai đoạn giải quyết tranh chấp
- Hỗ trợ thực hiện các thủ tục hành chính liên quan đến đất đai
- Tư vấn pháp luật đất đai toàn diện cho cá nhân và tổ chức
Hòa giải trước khi khởi kiện tranh chấp đất đai là thủ tục bắt buộc theo Luật Đất đai 2024, tạo điều kiện cho các bên tìm ra giải pháp thỏa đáng trước khi đưa vụ việc ra Tòa án. Việc tuân thủ đúng quy trình hòa giải không chỉ tiết kiệm thời gian, chi phí mà còn giúp duy trì mối quan hệ hòa hảo giữa các bên tranh chấp. Quý khách hàng cần nắm vững các quy định pháp luật để thực hiện đúng thủ tục và bảo vệ quyền lợi hợp pháp của mình. Để được hỗ trợ tư vấn chi tiết về hòa giải tranh chấp đất đai, Quý khách hàng vui lòng liên hệ Hotline: 0962275827 của Luật LCP
