Các tiêu chí đánh giá mức độ vi phạm thuế VAT của doanh nghiệp được đánh giá qua mức độ tuân thủ pháp luật thuế, dữ liệu tờ khai thuế GTGT, hóa đơn điện tử, báo cáo tài chính và lịch sử chấp hành nghĩa vụ thuế. Cơ quan thuế sử dụng dữ liệu để nhận diện, chấm điểm và phân loại rủi ro; doanh nghiệp có sai lệch doanh thu, thuế đầu vào hoặc hóa đơn có thể bị cảnh báo, kiểm tra. Nội dung dưới đây, Luật LCP phân tích các tiêu chí đánh giá mức độ vi phạm thuế VAT tại Việt Nam.
1. Phân loại các tiêu chí đánh giá mức độ tuân thủ pháp luật thuế của doanh nghiệp
Thuế VAT của doanh nghiệp được xem xét theo toàn bộ chu trình đăng ký thuế, khai thuế, nộp thuế, sử dụng hóa đơn và cung cấp hồ sơ cho cơ quan thuế. Mức độ tuân thủ phản ánh việc doanh nghiệp thực hiện đúng, đủ và đúng hạn nghĩa vụ phát sinh.
1.1. Tiêu chí đánh giá mức độ tuân thủ pháp luật thuế theo quy định ngành thuế
Căn cứ Điều 3 Thông tư 94/2026/TT-BTC, cơ quan thuế đánh giá trên dữ liệu quản lý thuế, tờ khai thuế GTGT, chứng từ nộp tiền, hóa đơn điện tử, báo cáo tài chính và thông tin từ cơ quan nhà nước khác. Doanh nghiệp có lịch sử khai đúng hạn, nộp đủ thuế, giải trình nhất quán và hóa đơn hợp lệ thường có mức rủi ro thấp.
Thông tư về quản lý tuân thủ xác định “mức độ tuân thủ pháp luật thuế” là kết quả đánh giá việc thực hiện đầy đủ, đúng thời hạn và đúng quy định các nghĩa vụ đăng ký, khai, nộp, báo cáo thuế và cung cấp thông tin.
1.2. Phân nhóm doanh nghiệp theo mức độ rủi ro vi phạm thuế VAT từ thấp đến cao
Doanh nghiệp có thể được phân nhóm theo địa bàn, loại hình, quy mô doanh thu, vốn, lao động, ngành nghề, phương thức kinh doanh, lịch sử tuân thủ và mức độ rủi ro thuế theo Điều 4 Thông tư 89/2026/TT-BTC. Hoạt động thương mại điện tử, nền tảng số, giao dịch xuyên biên giới, chuỗi cung ứng nhiều trung gian thường tạo thêm dữ liệu để phân tích rủi ro.
Nhóm rủi ro thấp thường có hồ sơ khai thuế ổn định và chứng từ đầy đủ. Nhóm rủi ro cao có thể phát sinh nợ thuế, khai bổ sung nhiều lần, chênh lệch dữ liệu hóa đơn, hoàn thuế lớn, doanh thu tăng giảm bất thường hoặc giao dịch với đối tác có dấu hiệu rủi ro.
1.3. Tiêu chí đánh giá mức độ chấp hành nghĩa vụ khai thuế và nộp thuế GTGT
Nghĩa vụ khai thuế GTGT được đánh giá thông qua việc nộp tờ khai thuế GTGT đúng thời hạn theo tháng hoặc quý. Cơ quan Thuế đối chiếu tiêu chí đánh giá mức độ chấp hành qua tần suất chậm nộp tờ khai, hành vi khai bổ sung điều chỉnh làm giảm số thuế phải nộp hoặc tăng số thuế GTGT còn được khấu trừ. Việc nộp thiếu tiền thuế GTGT hoặc chậm nộp tiền thuế theo thông báo của cơ quan quản lý thuế sẽ phát sinh tiền chậm nộp 0,03%/ngày theo Luật Quản lý thuế 2025 và gia tăng điểm rủi ro vi phạm.
2. Nhóm chỉ số phân tích rủi ro vi phạm thuế VAT trên báo cáo tài chính
Phân tích báo cáo tài chính là phương pháp nghiệp vụ để phát hiện dấu hiệu vi phạm thuế của cơ sở kinh doanh. Việc rà soát các biến động bất thường giúp cơ quan quản lý thuế khoanh vùng rủi ro gian lận thuế GTGT.
2.1. Đánh giá tổng quan về doanh nghiệp và ngành nghề kinh doanh
Đánh giá tổng quan gồm loại hình doanh nghiệp, lĩnh vực hoạt động, quy mô doanh thu, cơ cấu khách hàng, chuỗi cung ứng, biên lợi nhuận và phương thức thanh toán. Một doanh nghiệp xây dựng, thương mại, vận tải, sản xuất hoặc kinh doanh nền tảng số có đặc điểm hóa đơn và thuế VAT khác nhau; vì vậy, không nên áp dụng một tỷ lệ thuế chung cho mọi lĩnh vực.
Doanh nghiệp cần ghi nhận đúng doanh thu bán hàng, doanh thu cung cấp dịch vụ, hàng trả lại, chiết khấu thương mại và điều chỉnh hóa đơn. Báo cáo tài chính, hợp đồng, biên bản nghiệm thu và hóa đơn điện tử phải phản ánh cùng một giao dịch, cùng thời điểm và cùng giá trị.
2.2. Biến động bất thường của tỷ lệ thuế GTGT phải nộp trên doanh thu bán ra
Tỷ lệ thuế GTGT phải nộp trên doanh thu bán ra có thể biến động do thuế suất, cơ cấu hàng hóa dịch vụ, đầu vào được khấu trừ, hàng xuất khẩu hoặc dự án đầu tư. Tuy nhiên, biến động lớn kéo dài mà không có hồ sơ chứng minh có thể trở thành dấu hiệu cần giải trình.
Doanh nghiệp nên lập bảng phân tích theo tháng hoặc quý gồm doanh thu chưa VAT, VAT đầu ra, VAT đầu vào đủ điều kiện khấu trừ, thuế còn được khấu trừ chuyển kỳ sau và số VAT phải nộp. Khi tỷ lệ thay đổi, hồ sơ giải trình nên gắn với hợp đồng, hóa đơn, chứng từ thanh toán, danh mục hàng hóa và chính sách giá.
2.3. Chênh lệch giữa doanh thu tính thuế VAT và doanh thu ghi nhận thuế TNDN
Chênh lệch giữa doanh thu VAT và doanh thu tính thuế thu nhập doanh nghiệp không mặc nhiên là vi phạm. Chênh lệch có thể phát sinh do thời điểm xác định doanh thu, hàng trả lại, khoản thu hộ, khoản không thuộc đối tượng chịu thuế GTGT hoặc cách ghi nhận kế toán phù hợp với bản chất giao dịch.
Doanh nghiệp phải lập bảng đối chiếu doanh thu giữa tờ khai GTGT, hóa đơn điện tử, sổ kế toán và hồ sơ thuế TNDN. Mỗi chênh lệch cần nêu rõ căn cứ nghiệp vụ, chứng từ và bút toán kế toán; không nên giải trình bằng số tổng hợp không truy vết được đến từng hóa đơn hoặc hợp đồng.
3. Tiêu chí đánh giá rủi ro sử dụng hóa đơn điện tử và quản lý thuế GTGT
Hệ thống hóa đơn điện tử tập trung cung cấp dữ liệu tức thời cho Cơ quan Thuế. Việc phân tích hóa đơn điện tử giúp cơ quan quản lý phát hiện các hành vi mua bán hóa đơn bất hợp pháp để khấu trừ thuế GTGT.
3.1. Dấu hiệu giao dịch hóa đơn với Doanh nghiệp thuộc danh sách rủi ro cao
Khi cơ sở kinh doanh phát sinh giao dịch mua hàng hóa, dịch vụ đầu vào từ các tổ chức thuộc danh sách cấm hoặc danh sách rủi ro cao về hóa đơn do Tổng cục Thuế công bố, thuế GTGT đầu vào sẽ bị dừng khấu trừ. Điều kiện khấu trừ thuế GTGT đầu vào yêu cầu phải có hóa đơn GTGT hợp pháp và chứng từ thanh toán không dùng tiền mặt theo quy định. Hành vi sử dụng hóa đơn của doanh nghiệp bỏ trốn, ngừng hoạt động sẽ bị xử lý vi phạm hành chính về thuế hoặc truy cứu trách nhiệm hình sự về tội Trốn thuế theo Điều 200 Bộ luật Hình sự 2025.
3.2. Sai lệch giữa dữ liệu hóa đơn đầu vào đầu ra với tờ khai thuế GTGT
Cơ quan Thuế thực hiện đối chiếu tự động tổng doanh thu và tổng số thuế GTGT trên hóa đơn điện tử đã khởi tạo với số liệu kê khai trên Tờ khai thuế GTGT. Nảy sinh sai lệch giữa dữ liệu Cổng thông tin hóa đơn điện tử và bảng kê kê khai thuế sẽ phát sinh cảnh báo rủi ro tự động. Doanh nghiệp phải giải trình điều chỉnh trong thời hạn quy định, nếu không sẽ bị xử phạt hành chính theo quy định xử phạt vi phạm hành chính về thuế và hóa đơn.
3.3. Tần suất thay đổi thông tin đăng ký thuế và quy mô doanh thu tăng đột biến
Sai lệch có thể xảy ra khi hóa đơn lập sai kỳ, điều chỉnh hoặc thay thế hóa đơn nhưng không cập nhật tờ khai, hạch toán thiếu hóa đơn đầu ra, hoặc kê khai hóa đơn đầu vào không đúng điều kiện. Doanh nghiệp cần đối chiếu từng kỳ giữa dữ liệu hóa đơn điện tử, bảng tổng hợp hóa đơn, sổ kế toán và tờ khai GTGT.
Phân hệ quản lý tuân thủ và rủi ro thuế có chức năng thu thập, chuẩn hóa, đối soát dữ liệu; nhận diện, chấm điểm, phân loại rủi ro; phát hiện và cảnh báo dấu hiệu vi phạm để đề xuất biện pháp quản lý phù hợp theo Điều 7 Thông tư 94/2026/TT-BTC.
4. Dịch vụ luật sư tư vấn và rà soát rủi ro thuế GTGT tại LCP Law Firm
Luật LCP hỗ trợ doanh nghiệp rà soát thuế VAT theo dữ liệu giao dịch và căn cứ pháp luật áp dụng tại thời điểm kiểm tra. Cụ thể thực hiện các công việc sau:
- Rà soát tờ khai thuế GTGT, báo cáo tài chính, sổ kế toán và dữ liệu hóa đơn điện tử;
- Đối chiếu doanh thu VAT với doanh thu kế toán và hồ sơ thuế thu nhập doanh nghiệp;
- Phân tích giao dịch với nhà cung cấp hoặc khách hàng có dấu hiệu rủi ro thuế;
- Lập bảng giải trình chênh lệch, danh mục chứng từ và phương án xử lý sai sót;
- Đại diện hoặc hỗ trợ doanh nghiệp làm việc với cơ quan thuế trong phạm vi ủy quyền;
- Tư vấn phương án khai bổ sung, điều chỉnh hóa đơn, hạch toán và quản trị hồ sơ thuế phù hợp.
Kết Luận
Thuế VAT của doanh nghiệp cần được kiểm soát bằng việc đối chiếu liên tục giữa hóa đơn điện tử, hồ sơ giao dịch, sổ kế toán, tờ khai GTGT và báo cáo tài chính. Quý khách hàng liên hệ Luật LCP qua Hotline: 0962275827 để được đánh giá hồ sơ thuế GTGT theo hoạt động thực tế của doanh nghiệp.
