Hướng dẫn quy định về trách nhiệm vật chất trong Nội quy lao động

Trách nhiệm vật chất trong Nội quy lao động là nghĩa vụ pháp lý bắt buộc người lao động phải bồi thường thiệt hại đã xảy ra đối với tài sản của người sử dụng lao động theo quy định của Bộ luật Lao động 2019. Bài viết này Luật LCP hướng dẫn chi tiết quy định pháp luật và phương pháp soạn thảo điều khoản bồi thường tài sản tối ưu cho doanh nghiệp. 

1. Các trường hợp người lao động bị áp dụng trách nhiệm vật chất

Người lao động bị áp dụng trách nhiệm vật chất khi gây ra tổn thất tài sản của doanh nghiệp trong quá trình thực hiện công việc. Theo quy định tại Điều 129 Bộ luật Lao động 2019, chế tài này phát sinh khi người lao động làm hư hỏng dụng cụ, thiết bị hoặc có hành vi khác gây thiệt hại tài sản. Ngoài ra, người lao động có thể phải bồi thường khi làm mất dụng cụ, thiết bị, tài sản được giao quản lý hoặc tiêu hao vật tư quá định mức cho phép.

Tuy nhiên, việc phát sinh thiệt hại không đồng nghĩa doanh nghiệp được tự ý áp dụng chế tài phạt tiền hoặc cắt lương thay thế cho việc xử lý trách nhiệm vật chất trong Nội quy lao động.

Khi xem xét trách nhiệm, doanh nghiệp phải đánh giá lỗi của người lao động, mức độ thiệt hại thực tế và các yếu tố liên quan theo Điều 130 Bộ luật Lao động 2019. Trường hợp thiệt hại phát sinh do sự kiện khách quan thuộc các trường hợp được pháp luật quy định thì người lao động không phải bồi thường.

2. Căn cứ áp dụng trách nhiệm vật chất theo Bộ luật Lao động

Căn cứ áp dụng trách nhiệm vật chất trong Nội quy lao động được quy định cụ thể tại Điều 129 và Điều 130 Bộ luật Lao động 2019. 

Theo đó, để yêu cầu người lao động phải bồi thường thiệt hại đã xảy ra, người sử dụng lao động phải căn cứ vào lỗi, mức độ thiệt hại thực tế, tình trạng tài sản và hoàn cảnh gia đình, nhân thân, tài sản của người lao động. 

Quy trình xử lý bồi thường thiệt hại phải tuân thủ đúng trình tự, thủ tục quy định tại Điều 71 Nghị định 145/2020/NĐ-CP. 

Người sử dụng lao động phải thu thập chứng cứ, xác định thiệt hại, thông báo hợp lệ về cuộc họp xử lý, bảo đảm quyền giải trình của người lao động và ban hành quyết định trong thời hiệu luật định. Biên bản họp xử lý phải ghi nhận rõ ý kiến của các bên và kết luận về mức bồi thường. Quyết định xử lý bồi thường thiệt hại tài sản phải được ban hành trong thời hiệu quy định là 06 tháng kể từ ngày xảy ra thiệt hại hoặc ngày phát hiện thiệt hại.

3. Quy định người lao động phải bồi thường thiệt hại đã xảy ra và mức bồi thường

3.1. Mức bồi thường khi làm hư hỏng dụng cụ, thiết bị lao động

Người lao động làm hư hỏng dụng cụ, thiết bị lao động do sơ suất với giá trị thiệt hại không quá 10 tháng lương tối thiểu vùng do Chính phủ công bố tại nơi làm việc thì mức bồi thường tối đa là 03 tháng lương. Mức bồi thường này được khấu trừ hằng tháng vào lương theo Điều 102 Bộ luật Lao động 2019, nhưng không được khấu trừ quá 30% tiền lương hằng tháng sau khi trừ các khoản bảo hiểm xã hội bắt buộc, bảo hiểm y tế, bảo hiểm thất nghiệp, thuế thu nhập cá nhân.

3.2. Mức bồi thường khi làm mất tài sản hoặc tiêu hao vật tư quá định mức

Trường hợp người lao động làm mất tài sản của người sử dụng lao động hoặc tiêu hao vật tư quá định mức cho phép thì phải bồi thường thiệt hại đã xảy ra một phần hoặc toàn bộ theo giá thị trường. Khi giữa người lao động và người sử dụng lao động có ký kết hợp đồng trách nhiệm thì việc đền bù được thực hiện theo thỏa thuận ghi trong hợp đồng. Nếu thiệt hại xảy ra do sự cố bất khả kháng thì người lao động không phải thực hiện nghĩa vụ đền bù tài sản.

Doanh nghiệp phải ban hành định mức tiêu hao vật tư hợp lý và công khai cho người lao động trước khi áp dụng. Khi phát hiện hành vi làm mất tài sản, người sử dụng lao động phải lập biên bản sự việc, xác định nguyên nhân và kiểm kê tài sản. Mức bồi thường được khấu trừ vào lương hoặc thu một lần tùy thuộc vào thỏa thuận giữa hai bên. 

>>> Xem thêm: Xử phạt vi phạm hành chính đối với hành vi lạm dụng tín nhiệm chiếm đoạt tài sản

4. Quy định về trách nhiệm vật chất trong Nội dung lao động

Nội quy lao động là văn bản bắt buộc doanh nghiệp sử dụng từ 10 người lao động trở lên phải ban hành bằng văn bản theo Điều 118 Bộ luật Lao động 2019. Văn bản này phải quy định cụ thể các hành vi gây thiệt hại, danh mục tài sản quản lý, mức đền bù tương ứng và thẩm quyền xử lý. Nội dung này không được trái với quy định về trách nhiệm vật chất tại Bộ luật Lao động 2019 và Nghị định 145/2020/NĐ-CP.

Khi xây dựng nội dung về trách nhiệm vật chất, doanh nghiệp nên quy định rõ nguyên tắc xác định trách nhiệm vật chất, các hành vi có thể làm phát sinh nghĩa vụ bồi thường, trách nhiệm quản lý và bảo quản tài sản, vật tư, thiết bị được giao, căn cứ xác định mức thiệt hại và nguyên tắc bồi thường. Các quy định này phải phù hợp với Điều 129 và Điều 130 Bộ luật Lao động 2019, theo đó mức bồi thường phải được xem xét dựa trên lỗi, mức độ thiệt hại thực tế và hoàn cảnh thực tế của người lao động.

Trách nhiệm vật chất cần được phân biệt với xử lý kỷ luật lao động. Một hành vi của người lao động có thể đồng thời làm phát sinh trách nhiệm vật chất và trách nhiệm kỷ luật nếu đáp ứng đầy đủ điều kiện theo pháp luật. Tuy nhiên, người sử dụng lao động không được áp dụng nhiều hình thức xử lý kỷ luật lao động đối với một hành vi vi phạm và không được phạt tiền, cắt lương thay cho việc xử lý kỷ luật lao động theo quy định của pháp luật.

5. Hướng dẫn soạn thảo điều khoản trách nhiệm vật chất chuẩn pháp lý trong Nội quy lao động

Soạn thảo điều khoản trách nhiệm vật chất đòi hỏi bám sát cấu trúc do Điều 129, Điều 130 Bộ luật Lao động 2019 quy định. Điều khoản cần liệt kê đầy đủ các nhóm hành vi gây thiệt hại, dẫn chiếu mức bồi thường tương ứng với từng nhóm, đồng thời quy định rõ trình tự xử lý nội bộ trước khi ra quyết định bồi thường. Thiếu một trong các nội dung này khiến điều khoản không đủ căn cứ áp dụng khi xảy ra tranh chấp.

Sau khi soạn thảo, nội quy lao động phải được đăng ký tại cơ quan chuyên môn về lao động thuộc Uỷ ban nhân dân cấp tỉnh đối với doanh nghiệp sử dụng từ 10 người lao động trở lên, theo Điều 119 Bộ luật Lao động 2019. Nội quy lao động chỉ có hiệu lực sau 15 ngày kể từ ngày cơ quan có thẩm quyền nhận đủ hồ sơ đăng ký hợp lệ.

6. Dịch vụ Luật sư về pháp luật lao động

Luật LCP cung cấp dịch vụ tư vấn và thực hiện các công việc pháp lý liên quan đến trách nhiệm vật chất và nội quy lao động, cụ thể:

• Rà soát, soạn thảo và chỉnh sửa nội quy lao động, bao gồm điều khoản trách nhiệm vật chất và kỷ luật lao động, phù hợp với Bộ luật Lao động 2019 và Nghị định 145/2020/NĐ-CP;
• Soạn thảo hợp đồng trách nhiệm cho người lao động quản lý tài sản, vật tư, tiền mặt của doanh nghiệp;
• Đại diện doanh nghiệp thực hiện thủ tục đăng ký nội quy lao động tại cơ quan chuyên môn về lao động cấp tỉnh;
• Tư vấn xác định căn cứ áp dụng, mức bồi thường thiệt hại đối với từng vụ việc cụ thể phát sinh tại doanh nghiệp;
• Hướng dẫn trình tự tường trình, tổ chức họp xử lý bồi thường thiệt hại đúng quy định tại Điều 71 Nghị định 145/2020/NĐ-CP;
• Đại diện hoặc hỗ trợ pháp lý cho người lao động, người sử dụng lao động khi phát sinh khiếu nại hoặc tranh chấp lao động về trách nhiệm vật chất.

Kết luận

Trách nhiệm vật chất trong Nội quy lao động là công cụ pháp lý cần thiết để doanh nghiệp bảo vệ tài sản, đồng thời bảo đảm quyền lợi hợp pháp của người lao động khi bị áp dụng trách nhiệm bồi thường. Việc xây dựng điều khoản đúng căn cứ pháp luật và trình tự xử lý đúng quy định giúp doanh nghiệp tránh rủi ro tranh chấp và khiếu nại về sau. 

Quý khách hàng có nhu cầu soạn thảo nội quy lao động hoặc xử lý vụ việc bồi thường thiệt hại cụ thể, vui lòng liên hệ Luật LCP qua Hotline: 0962275827 để được luật sư tư vấn trực tiếp.