Tranh chấp sở hữu trí tuệ có áp dụng thời hiệu khởi kiện hay không được quy định tại Bộ luật Dân sự 2015, tùy thuộc vào loại quyền sở hữu trí tuệ bị vi phạm. Việc nắm rõ quy định về thời hiệu giúp chủ sở hữu quyền sở hữu trí tuệ bảo vệ kịp thời quyền lợi hợp pháp của mình khi bị xâm phạm. Bài viết phân tích các quy định về thời hiệu khởi kiện trong tranh chấp sở hữu trí tuệ và hậu quả pháp lý khi không tuân thủ thời hiệu.
1.Thẩm quyền giải quyết tranh chấp sở hữu trí tuệ
Trường hợp tranh chấp về quyền sở hữu trí tuệ giữa các cá nhân, tổ chức nhưng không có mục đích lợi nhuận hoặc tranh chấp về quyền sở hữu trí tuệ giữa cá nhân, tổ chức với nhau và đều có mục đích lợi nhuận đều thuộc thẩm quyền giải quyết của tòa án theo khoản 4, Điều 26 và khoản 2 Điều 30 Bộ luật Tố tụng Dân sự 2015
Tòa án Nhân dân khu vực nơi bị đơn cư trú hoặc làm việc nếu là cá nhân, nơi bị đơn có trụ sở, nếu bị đơn là cơ quan, tổ chức theo điểm a, khoản 1 Điều 35 và điểm a khoản 1 Điều 39 (Điều này được sửa đổi bởi Khoản 2 Điều 1 Luật sửa đổi Bộ luật Tố tụng dân sự, Luật Tố tụng hành chính, Luật Tư pháp người chưa thành niên, Luật Phá sản và Luật Hòa giải, đối thoại tại tòa án 2025 có hiệu lực từ ngày 01/07/2025)
Trừ trường hợp Các đương sự có quyền tự thỏa thuận với nhau bằng văn bản yêu cầu Tòa án nơi cư trú, làm việc của nguyên đơn, nếu nguyên đơn là cá nhân hoặc nơi có trụ sở của nguyên đơn, nếu nguyên đơn là cơ quan, tổ chức theo điểm b khoản 1 Điều 39, Bộ luật Tố tụng Dân sự 2015.
2. Có áp dụng thời hiệu khởi kiện cho tranh chấp sở hữu trí tuệ không?
Luật Sở hữu trí tuệ hiện hành không có quy định riêng về thời hiệu khởi kiện
Điều 155 Bộ luật Dân sự 2015 ghi nhận một số trường hợp không áp dụng thời hiệu bao gồm:
- Yêu cầu bảo vệ quyền nhân thân không gắn với tài sản.
- Yêu cầu bảo vệ quyền sở hữu, trừ trường hợp Bộ luật này, luật khác có liên quan quy định khác.
- Tranh chấp về quyền sử dụng đất theo quy định của Luật đất đai.
- Trường hợp khác do luật quy định.
Ngoài ra, theo tinh thần Nghị quyết số 03/2012/NQ-HĐTP hướng dẫn cho Bộ luật Tố tụng Dân sự 2004, cũng ghi nhận cụ thể với tranh chấp quyền sở hữu trí tuệ nếu tranh chấp về việc ai có quyền sở hữu đối với quyền sở hữu trí tuệ đó thì không áp dụng thời hiệu khởi kiện. Nếu tranh chấp các giao dịch về quyền sở hữu trí tuệ thì áp dụng thời hiệu tương ứng đối với giao dịch quyền sở hữu trí tuệ đó.
Do đó, việc áp dụng thời hiệu khởi kiện trong tranh chấp sở hữu trí tuệ được quy định như sau:
- Không áp dụng thời hiệu khởi kiện đối với tranh chấp xác định ai là người có quyền sở hữu trí tuệ.
- Áp dụng thời hiệu khởi kiện là 03 năm đối với tranh chấp về giao dịch quyền sở hữu trí tuệ
- Trong khi đó thời hiệu khởi kiện áp dụng đối với các tranh chấp thương mại là hai năm
Tóm lại phụ thuộc vào từng tranh chấp cụ thể, bản chất của tranh chấp mà việc áp dụng thời hiệu sẽ có sự khác nhau.
3. Trình tự thủ tục khởi kiện tranh chấp sở hữu trí tuệ tại tòa án
Trình tự thủ tục khởi kiện được quy định chi tiết tại Bộ luật Tố tụng Dân sự 2015. Việc tuân thủ đúng trình tự giúp vụ việc được giải quyết nhanh chóng và hiệu quả. Quý khách hàng cần nắm rõ các bước từ nộp đơn đến khi có bản án/quyết định có hiệu lực của tòa án. Hồ sơ khởi kiện được thực hiện theo khoản 4 và khoản 5 Điều 189, Bộ luật Tố tụng Dân sự 2015 bao gồm đơn khởi kiện và tài liệu chứng cứ chứng minh kèm theo đơn khởi kiện.
Bước 1: Nộp hồ sơ khởi kiện
Theo khoản 1, Điều 191, Bộ luật Tố tụng Dân sự 2015 quy định người khởi kiện gửi đơn khởi kiện kèm theo tài liệu, chứng cứ mà mình hiện có đến Tòa án có thẩm quyền giải quyết vụ án.
Hình thức nộp đơn: Người khởi kiện nộp đơn bằng một trong các hình thức sau:
- Nộp trực tiếp tại Tòa án;
- Gửi đến Tòa án theo đường dịch vụ bưu chính;
- Gửi trực tuyến bằng hình thức điện tử qua Cổng thông tin điện tử của Tòa án.
Bước 2: Nhận, xử lý đơn khởi kiện
Căn cứ Điều 191 Bộ luật Tố tụng Dân sự năm 2015, Tòa án nhận và xem xét xử lý đơn khởi kiện trong vòng 08 ngày làm việc kể từ ngày nhận được đơn khởi kiện hợp lệ
Tiếp nhận hồ sơ khởi kiện
Tòa án qua bộ phận tiếp nhận đơn phải nhận đơn khởi kiện do người khởi kiện nộp trực tiếp tại Tòa án hoặc gửi qua dịch vụ bưu chính và phải ghi vào sổ nhận đơn; trường hợp Tòa án nhận đơn khởi kiện được gửi bằng phương thức gửi trực tuyến thì Tòa án in ra bản giấy và phải ghi vào sổ nhận đơn.
Khi nhận đơn khởi kiện nộp trực tiếp, Tòa án có trách nhiệm cấp ngay giấy xác nhận đã nhận đơn cho người khởi kiện. Đối với trường hợp nhận đơn qua dịch vụ bưu chính thì trong thời hạn 02 ngày làm việc, kể từ ngày nhận đơn, Tòa án phải gửi thông báo nhận đơn cho người khởi kiện. Trường hợp nhận đơn khởi kiện bằng phương thức gửi trực tuyến thì Tòa án phải thông báo ngay việc nhận đơn cho người khởi kiện qua Cổng thông tin điện tử của Tòa án (nếu có).
Xử lý hồ sơ khởi kiện
Trong thời hạn 03 ngày làm việc, kể từ ngày nhận được đơn khởi kiện, Chánh án Tòa án phân công một Thẩm phán xem xét đơn khởi kiện.
Trong thời hạn 05 ngày làm việc, kể từ ngày được phân công, Thẩm phán phải xem xét đơn khởi kiện và có một trong các quyết định sau đây:
- Yêu cầu sửa đổi, bổ sung đơn khởi kiện;
- Tiến hành thủ tục thụ lý vụ án theo thủ tục thông thường hoặc theo thủ tục rút gọn nếu vụ án có đủ điều kiện để giải quyết theo thủ tục rút gọn quy định tạikhoản 1 Điều 317 của Bộ luật này;
- Chuyển đơn khởi kiện cho Tòa án có thẩm quyền và thông báo cho người khởi kiện nếu vụ án thuộc thẩm quyền giải quyết của Tòa án khác;
- Trả lại đơn khởi kiện cho người khởi kiện nếu vụ việc đó không thuộc thẩm quyền giải quyết của Tòa án.
Kết quả xử lý đơn của Thẩm phán quy định tại khoản 3 Điều 191 Bộ luật Tố tụng Dân sự 2015 phải được ghi chú vào sổ nhận đơn và thông báo cho người khởi kiện qua Cổng thông tin điện tử của Tòa án (nếu có).
Bước 3: Thụ lý vụ án:
Theo Điều 195 Bộ luật Tố tụng dân sự năm 2015 thì
- Sau khi nhận đơn khởi kiện và tài liệu, chứng cứ kèm theo, nếu xét thấy vụ án thuộc thẩm quyền giải quyết của Tòa án thì Thẩm phán phải thông báo ngay cho người khởi kiện biết để họ đến Tòa án làm thủ tục nộp tiền tạm ứng án phí trong trường hợp họ phải nộp tiền tạm ứng án phí.
- Thẩm phán dự tính số tiền tạm ứng án phí, ghi vào giấy báo và giao cho người khởi kiện để họ nộp tiền tạm ứng án phí. Trong thời hạn 07 ngày, kể từ ngày nhận được giấy báo của Tòa án về việc nộp tiền tạm ứng án phí, người khởi kiện phải nộp tiền tạm ứng án phí và nộp cho Tòa án biên lai thu tiền tạm ứng án phí.
- Thẩm phán thụ lý vụ án khi người khởi kiện nộp cho Tòa án biên lai thu tiền tạm ứng án phí.
- Trường hợp người khởi kiện được miễn hoặc không phải nộp tiền tạm ứng án phí thì Thẩm phán phải thụ lý vụ án khi nhận được đơn khởi kiện và tài liệu, chứng cứ kèm theo.
Bước 4: Chuẩn bị xét xử:
Căn cứ theo Điều 203 Bộ luật Tố tụng Dân sự năm 2015, thời hạn chuẩn bị xét xử vụ án tranh chấp hợp đồng đặt cọc mua bán nhà đất là 04 tháng, vụ việc phức tạp được gia hạn không quá 02 tháng. Thẩm phán được phân công giải quyết sẽ thực hiện các quyền và nghĩa vụ theo quy định của Khoản 2 Điều 203 Bộ luật Tố tụng Dân sự năm 2015
Trong giai đoạn chuẩn bị xét xử, Thẩm phán thực hiện các nhiệm vụ, quyền hạn sau đây:
- Lập hồ sơ vụ án theo quy định tại Điều 198 của Bộ luật này;
- Xác định tư cách đương sự, người tham gia tố tụng khác;
- Xác định quan hệ tranh chấp giữa các đương sự và pháp luật cần áp dụng;
- Làm rõ những tình tiết khách quan của vụ án;
- Xác minh, thu thập chứng cứ theo quy định của Bộ luật này;
- Áp dụng biện pháp khẩn cấp tạm thời;
- Tổ chức phiên họp kiểm tra việc giao nộp, tiếp cận, công khai chứng cứ và hòa giải theo quy định của Bộ luật này, trừ trường hợp vụ án được giải quyết theo thủ tục rút gọn;
- Thực hiện nhiệm vụ, quyền hạn khác theo quy định của Bộ luật này
Bước 5: Xét xử sơ thẩm
Quyết định đưa vụ án ra xét xử phải được gửi cho đương sự và Viện kiểm sát cùng cấp trong thời hạn 03 ngày làm việc, kể từ ngày ra quyết định.
Theo Điều 222 Bộ luật Tố tụng Dân sự 2015 thì phiên tòa sơ thẩm phải được tiến hành đúng thời gian, địa điểm đã được ghi trong quyết định đưa vụ án ra xét xử hoặc trong giấy báo mở lại phiên tòa trong trường hợp phải hoãn phiên tòa.
Đương sự, người đại diện hợp pháp của đương sự, cơ quan, tổ chức, cá nhân khởi kiện có quyền kháng cáo bản án sơ thẩm, quyết định tạm đình chỉ giải quyết vụ án dân sự, quyết định đình chỉ giải quyết vụ án dân sự của Tòa án cấp sơ thẩm để yêu cầu Tòa án cấp phúc thẩm giải quyết lại theo thủ tục phúc thẩm.
Bước 6: Xét xử phúc thẩm nếu có kháng cáo, kháng nghị
Căn cứ theo Điều 273 Bộ luật Tố tụng Dân sự 2015 quy định về thời hạn kháng cáo như sau:
- Thời hạn kháng cáo bản án dân sự sơ thẩm là 15 ngày kể từ ngày tuyên án.
- Nếu đương sự, đại diện cơ quan, tổ chức hoặc cá nhân khởi kiện không có mặt tại phiên tòa hoặc không có mặt khi tuyên án mà có lý do chính đáng thì thời hạn kháng cáo được tính từ ngày họ nhận được bản án hoặc bản án được niêm yết.
- Nếu đương sự, đại diện cơ quan, tổ chức hoặc cá nhân khởi kiện không có mặt tại phiên tòa hoặc không có mặt khi tuyên án mà không có lý do chính đáng thì thời hạn kháng cáo được tính từ ngày tuyên án.
4. Dịch vụ luật sư giải quyết tranh chấp sở hữu trí tuệ
Tư vấn pháp luật về sở hữu trí tuệ
- Phân tích tình huống cụ thể và xác định loại quyền sở hữu trí tuệ bị vi phạm theo Luật Sở hữu trí tuệ 2005 và các văn bản hướng dẫn
- Đánh giá tính hợp pháp của quyền sở hữu trí tuệ mà Quý khách hàng đang nắm giữ hoặc tuyên bố quyền
- Tư vấn về thời hiệu khởi kiện tranh chấp sở hữu trí tuệ
- Xác định hành vi vi phạm quyền sở hữu trí tuệ theo quy định tại uật Sở hữu trí tuệ
- Đề xuất phương án giải quyết tranh chấp tối ưu bao gồm thương lượng, hòa giải, trọng tài hoặc khởi kiện tại tòa án
Xác minh và điều tra hành vi vi phạm
- Tiến hành điều tra, thu thập chứng cứ về hành vi vi phạm quyền sở hữu trí tuệ
- Xác định quy mô, phạm vi, thời gian và mức độ nghiêm trọng của hành vi vi phạm
- Thu thập sản phẩm, hàng hóa, tài liệu vi phạm làm chứng cứ cho quá trình tố tụng
- Xác định thiệt hại thực tế mà Quý khách hàng phải chịu do hành vi vi phạm gây ra
- Làm việc với cơ quan chức năng như Cục Quản lý cạnh tranh, Thanh tra Sở hữu trí tuệ, cơ quan Công an để xác minh vi phạm
Đăng ký và bảo hộ quyền sở hữu trí tuệ
- Hỗ trợ Quý khách hàng đăng ký bảo hộ nhãn hiệu, sáng chế, kiểu dáng công nghiệp tại Cục Sở hữu trí tuệ Việt Nam
- Soạn thảo hồ sơ đăng ký bảo hộ quyền tác giả, quyền liên quan
- Theo dõi quá trình thẩm định và giải quyết các vấn đề phát sinh trong quá trình đăng ký bảo hộ
- Tư vấn về chiến lược bảo hộ quyền sở hữu trí tuệ tại Việt Nam và quốc tế theo các điều ước quốc tế
- Hỗ trợ gia hạn, duy trì hiệu lực của giấy chứng nhận đăng ký bảo hộ theo quy định của pháp luật
Chuẩn bị hồ sơ và chứng cứ khởi kiện
- Thu thập, sắp xếp và hệ thống hóa các tài liệu chứng minh quyền sở hữu trí tuệ
- Chuẩn bị chứng cứ về hành vi vi phạm
- Soạn thảo đơn khởi kiện
- Chuẩn bị tài liệu tính toán thiệt hại, lợi nhuận bị mất và chi phí hợp lý để yêu cầu bồi thường thiệt hại nếu có
- Xác định tòa án có thẩm quyền và nộp hồ sơ
Đại diện tham gia tố tụng tại tòa án
- Đại diện hợp pháp cho Quý khách hàng trong toàn bộ quá trình tố tụng từ giai đoạn sơ thẩm, phúc thẩm đến giám đốc thẩm
- Tham gia các buổi làm việc với tòa án, cung cấp chứng cứ bổ sung và giải trình về các vấn đề pháp lý phức tạp liên quan đến sở hữu trí tuệ
- Trình bày, bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của Quý khách hàng tại phiên tòa với các lập luận pháp lý vững chắc
- Tranh luận với bên đối phương về tính hợp pháp của quyền sở hữu trí tuệ, hành vi vi phạm, mức độ thiệt hại và trách nhiệm bồi thường
- Yêu cầu tòa án áp dụng các biện pháp khẩn cấp tạm thời
Thương lượng và hòa giải tranh chấp
- Đại diện Quý khách hàng thương lượng với bên vi phạm để đạt được thỏa thuận về việc chấm dứt vi phạm và bồi thường thiệt hại
- Tham gia hòa giải tại Trung tâm Hòa giải Thương mại Việt Nam, trung tâm trọng tài hoặc cơ quan hòa giải khác
- Soạn thảo thỏa thuận giải quyết tranh chấp, thỏa thuận chuyển giao quyền hoặc cấp phép sử dụng quyền sở hữu trí tuệ
- Giám sát việc thực hiện thỏa thuận và hỗ trợ xử lý các vấn đề phát sinh sau khi đạt được thỏa thuận
Tranh chấp sở hữu trí tuệ có áp dụng thời hiệu khởi kiện hay không là tùy thuộc vào từng tranh chấp cụ thể, bản chất của tranh chấp mà việc áp dụng thời hiệu sẽ có sự khác nhau. Chủ sở hữu quyền sở hữu trí tuệ cần chủ động theo dõi, phát hiện hành vi vi phạm và tiến hành khởi kiện trong thời hiệu nếu thuộc trường hợp áp dụng thời hiệu để đảm bảo quyền được tòa án bảo vệ. Luật LCP với đội ngũ luật sư chuyên sâu về sở hữu trí tuệ sẵn sàng đồng hành cùng Quý khách hàng bảo vệ quyền lợi hợp pháp. Liên hệ ngay Hotline: 0962275827 để được tư vấn và hỗ trợ pháp lý chuyên nghiệp trong giải quyết tranh chấp sở hữu trí tuệ.
